Eetstoornissen

Overzicht

Geobsedeerd door eten 

Ieder mens is dagelijks met eten bezig. Logisch, eten is immers nodig om in leven te blijven. We eten ook voor de gezelligheid, om iets te vieren of om onszelf te troosten. Tegelijkertijd is slank zijn de norm. Er zijn maar weinig mensen die nooit op dieet zijn. Voor mensen met een eetstoornis is voedsel een obsessie geworden. Hun leven wordt beheerst door eten, calorieën en afvallen. ‘s Ochtends vragen ze zich eerst af wat ze die dag wel of niet mogen eten. En aan het einde van de dag zitten ze vaak vol gevoelens van schaamte, schuld en walging, wanneer ze zich niet aan hun voornemen hebben gehouden. Eten is voor deze mensen een constante bron van angst en spanning.

De meest voorkomende eetstoornissen zijn:

• Anorexia nervosa
• Boulimia nervosa
• Binge Eating Disorder

Anorexia nervosa

Mensen met anorexia nervosa (magerzucht) zijn doodsbang om dik te worden. Ook al zitten ze ruimschoots beneden het gewicht dat voor hun leeftijd en lengte normaal en gezond is. Al kunnen ze al hun ribben tellen, toch voelen ze zich abnormaal dik. Vermageren is voor hen een verslaving geworden. Het geeft hen houvast. Een gevoel van controle. En het gevoel ergens heel goed in te zijn. Met een ijzeren wil onderdrukken ze hun honger. Eten doen ze meestal volgens een dwangmatig patroon. Vaak moeten ze het eerst ‘verdienen’. Verder sporten mensen met anorexia vaak fanatiek. Zo proberen ze het afvallen te versnellen.

Uitvluchten en trucs
Mensen met anorexia beseffen meestal heel goed dat hun omgeving het extreme lijnen afkeurt. De omgeving probeert hen aan het eten te krijgen. Daarom gebruiken mensen met anorexia allerlei uitvluchten en trucs. Ze zeggen dat ze net gegeten hebben of gooien eten weg. Of ze eten mee om de lieve vrede te bewaren, maar braken direct daarna alles weer uit.

Boulimia nervosa

Mensen die aan boulimia nervosa (vraatzucht) lijden, hebben regelmatig heftige eetbuien. Ze proppen alles in hun mond wat eetbaar is, zonder iets te proeven. Ze eten door tot alles op is. Tijdens zo’n ‘aanval’ zijn ze elke controle over zichzelf kwijt. Ze eten soms uren aan één stuk. Hierna moeten ze van zichzelf braken of laxeermiddelen of vochtafdrijvende pillen slikken, om niet aan te komen. Ze weten vaak niet dat die pillen alleen helpen om vocht af te drijven en niet om calorieën kwijt te raken of dat laxeermiddelen verslavend zijn. Na een eetbui volgt meestal een tijd van fanatiek lijnen.

Eetbuien verlopen meestal volgens een vast patroon:

• De persoon in kwestie fantaseert eerst over eten
• Gaat dan inkopen doen
• Stalt het voedsel op tafel uit en begint te eten tot alles op is.

Voor de buitenwereld blijven deze eetbuien, uit schaamte, strikt verborgen.

Normaal gewicht
Mensen met boulimia ontlenen hun zelfwaardering aan de discipline waarmee ze op gewicht blijven of een eetpatroon kunnen volhouden. Hun voornemen om normaal te eten strandt echter steeds weer. Na elke eetbui schamen ze zich vreselijk en voelen ze zich schuldig en zwak. Mensen met boulimia hebben vaak een normaal gewicht.  Al kan dit in korte tijd sterk wisselen. Anders dan bij anorexia is dit probleem meestal niet aan de buitenkant zichtbaar, al denken mensen met boulimia zelf van wel. 

Binge Eating Disorder 

Een derde veelvoorkomende eetstoornis is Binge Eating Disorder (BED, eetbuistoornis). Mensen met BED hebben regelmatig heftige eetbuien, waarin ze grote hoeveelheden (vaak calorierijk) voedsel tot zich nemen. Alleen proberen ze dit niet kwijt te raken door laxeermiddelen te gebruiken of te braken. Ze kunnen daardoor erg dik worden. Dat maakt deze stoornis veel zichtbaarder. De schaamte hiervoor kan leiden tot meer psychische problemen en meer eetbuien.

Hoe vaak komt het voor?
Anorexia komt in Nederland bij 0,5% van alle jonge vrouwen voor. Boulimia komt 1,5 tot 5% van alle jonge vrouwen in Nederland voor. Per jaar hebben meer dan 30.000 vrouwen tussen de 15 en 29 jaar een eetstoornis. Elk jaar komen er ongeveer 1200 nieuwe mensen met anorexia en 1800 mensen met boulimia bij. Daarvan is één op de 10 tot 20 man. De exacte cijfers liggen waarschijnlijk nog hoger. Dit komt omdat eetstoornissen  vaak niet worden onderkend. Een eetstoornis raakt veel mensen. Het is niet iets om je voor te schamen of om verborgen te houden.

Laatst bijgewerkt: 30 december 2011

Symptom

Het verschil tussen mensen die dwangmatig hongeren en mensen met eetbuien lijkt groot. Maar mensen met eetstoornissen hebben veel gemeen:

• Ze zijn geobsedeerd door alles wat met eten, gewicht en lichaamsomvang te maken heeft.
• Ze zijn extreem bang om aan te komen en dik te zijn
• Ze zijn vervreemd van hun lichaam. Ze willen er controle over hebben. Ze negeren daarbij signalen van honger en verzadiging. Ze zien hun lijf altijd als dikker dan het werkelijk is. Ze hebben afkeer van hun lichaam.
• Ze verbergen hun eetprobleem zoveel mogelijk. Ze leiden een dubbelleven, met uitvluchten, trucs en leugens.

Laatst bijgewerkt: 30 december 2011

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Oorzaken

Eetstoornissen ontstaan meestal door een combinatie van biologische, psychische en sociale factoren.

Biologische factoren

Een biologische factor is erfelijkheid. Er zijn aanwijzingen dat eetstoornissen in bepaalde families vaker voorkomen. Sommige ziektes kunnen eetproblemen in de hand werken. Dat geldt onder andere voor suikerziekte en depressie. Als de eetstoornis eenmaal aanwezig is, houdt de verstoring van het honger- en verzadigingsgevoel de stoornis in stand.

Psychische factoren

Psychische factoren of persoonlijke eigenschappen spelen een grote rol bij het ontstaan van eetstoornissen. Mensen met anorexia en boulimia hebben vaak een aantal eigenschappen gemeen. Dat zijn:

• Een negatief zelfbeeld en erg weinig zelfvertrouwen.
• Het gevoel tekort te schieten.
• Angst om afgewezen te worden.
• Neiging tot perfectionisme.
• Ook kunnen mensen met een eetstoornis vaak moeilijk hun emoties  uiten of hebben depressieve gevoelens.

Bij mensen met anorexia wordt het extreme afvallen vaak gestimuleerd door het gevoel ‘ergens goed in te zijn’. En door de complimentjes die ze aanvankelijk krijgen over hun uiterlijk. Anorexia begint dan ook vaak met normaal lijnen.

Sociale factoren

Eetstoornissen ontstaan meestal in of na de puberteit, een levensfase met grote veranderingen. De eetstoornis kan een reactie zijn op die veranderingen, die als angstig en bedreigend worden ervaren. Andere sociale factoren die een rol kunnen spelen, zijn schokkende en ingrijpende gebeurtenissen, zoals fysiek geweld, incest of andere vormen van seksueel misbruik. Traumatische ervaringen zijn een belangrijke risicofactor voor het ontstaan van boulimia. Het modebeeld van de slanke, succesvolle vrouw en de dwang om te lijnen zijn ook van invloed op het ontstaan van eetstoornissen. Dat geldt ook voor de hoge en vaak tegenstrijdige eisen die de huidige maatschappij vooral aan vrouwen stel.

Laatst bijgewerkt: 30 december 2011

Diagnose

De eerste stap is toegeven en accepteren dat er iets aan de hand is. Neem je gevoelens en klachten serieus. Hieronder lees je meer over wat jezelf kunt doen.

Praten

Het is belangrijk je problemen met anderen te delen. Praten lucht op! Door te praten over je problemen geef je voor jezelf toe dat ze er zijn. Door hardop te denken merk je wat voor klachten je hebt en hoe erg ze zijn. En misschien ontdek je dat je niet de enige bent met dit probleem. Misschien kan deze persoon je steun geven. Er rust nog altijd een taboe op psychische problemen. Veel mensen durven niet over hun problemen te praten uit schaamte of uit angst ‘gek’ gevonden te worden. Die angst is meestal onterecht.

Praten, maar met wie?

Het is belangrijk iemand te kiezen bij wie je je op je gemak voelt. Iemand die jou goed kent en die om je geeft. Dat kan een zus, broer of ouder zijn. Maar ook een goede vriendin of sportmaatje. Soms zijn problemen gemakkelijker te bespreken met iemand die je minder goed kent. Denk aan een collega, een vertrouwenspersoon of een bedrijfsarts. Het kan ook een geestelijk raadsman of –vrouw zijn.

Bellen

Wil je of kun je niet met iemand uit je omgeving praten? Dan kun je ook bellen met een telefonische hulpdienst. Je bepaalt zelf wanneer je belt en je kunt anoniem blijven. Ook familieleden en andere naasten kunnen hier terecht. Hieronder leest je twee voorbeelden van telefonische hulpdiensten.

• Psychische Gezondheidslijn
  De mensen aan de telefoon zijn vrijwilligers die veel weten over psychische problemen. Ze luisteren naar je, kunnen je steun bieden en advies geven. Ze hebben telefoonnummers en adressen van patiëntenverenigingen en hulpverleners bij je in de buurt. Bel 0900 903 903 9 (€ 0,20 p/min. elke werkdag van 10.00 – 16.00 uur).
• Sensoor
  Deze telefonische hulpdienst is dag en nacht bereikbaar. De mensen aan de telefoon zijn vrijwilligers die weten hoe belangrijk het is om je verhaal aan iemand kwijt te kunnen. Bel 0900 0767 (€ 0,05 p/min.).

Schrijven
Misschien kun je niet over je problemen praten, omdat het te gevoelig is. Dan kun je je problemen ook opschrijven. Schrijven kan een manier zijn om onder woorden te brengen wat je bezighoudt. Je kunt het voor jezelf houden en het in een dagboek opschrijven. Ook kun je iemand een brief schrijven. Je kunt je verhaal of vraag ook mailen naar de Psychische Gezondheidslijn. 

Online tools en therapie
Voor veel klachten kan het internet een uitkomst bieden. Dit, al dan niet begeleide, online aanbod varieert van tools tot therapie.

Informatie zoeken
Informatie kan je helpen inzicht te krijgen in je problemen of klachten. Over psychische problemen en psychiatrische ziekten bestaan folders, brochures, (zelfhulp) boeken, dvd’s en internetsites zoals deze.

Brochures, boeken en dvd’s kun je bestellen in de webwinkels van het Fonds Psychische Gezondheid en het Trimbos instituut. Je kunt ook terecht bij een Informatiewinkel Geestelijke Gezondheidszorg bij je in de buurt. Daar vind je informatie over psychische problemen, behandelingen en therapeuten. Adressen vind je in de telefoongids of op internet.

Veel instellingen voor geestelijke gezondheidszorg organiseren informatiebijeenkomsten over psychische problemen. Sommige bijeenkomsten zijn voor mensen met een bepaald psychisch probleem, andere zijn voor partners of ouders. Ze worden vaak aangekondigd in huis-aan-huisbladen.

Cursussen en trainingen bij instellingen voor geestelijke gezondheidszorg 
Elke instelling voor geestelijke gezondheidszorg (GGZ) geeft trainingen en cursussen voor het aanpakken van lichte psychische klachten. Kijk voor meer informatie op de website van de instelling voor geestelijke gezondheidszorginstelling bij je in de buurt.

Hulp zoeken
Gaan de klachten niet over? Of worden ze erger en maak je je daar zorgen over? Merk je dat je niet goed meer kunt functioneren? Dan is het verstandig om hulp te zoeken bijvoorbeeld bij de huisarts.

Tips voor mensen met een eetstoornis

• Besef dat je niet alleen bent en zoek contact met lotgenoten.
• Houd een eetdagboek bij en schrijf daarin precies op wanneer je wat gegeten hebt. Schrijf ook op welke gedachten en gevoelens je daarbij had. Zo krijg je meer inzicht in jouw eetgedrag.

Laatst bijgewerkt: 30 december 2011

Behandeling

Therapie helpt

Door behandeling overwint 40 tot 60% van de mensen de eetstoornis vrijwel geheel. Bij ongeveer een derde blijft de eetstoornis bestaan, maar worden de problemen vaak wel kleiner. De behandeling richt zich allereerst op het aanleren van een gezond eetpatroon. Mensen met anorexia leren stap voor stap weer normaal te eten en de angst te hanteren die met eten gepaard gaat. Bij boulimia is de behandeling gericht op het aanleren van een regelmatig en evenwichtig eetpatroon. Wanneer hierin verbetering is opgetreden, richt de behandeling zich op de oorzaken van de eetstoornis. Dan kunnen problemen aan de orde komen zoals het negatieve zelfbeeld, de verstoorde lichaamsbeleving, het omgaan met spanningen, verdriet en andere emoties en het leren stellen van realistische eisen.

Medicijnen

Ter ondersteuning van de behandeling worden soms antidepressiva voorgeschreven, met name bij boulimia. Deze medicijnen kunnen het aantal eetbuien helpen verminderen en depressieve gevoelens tegengaan.

Laatst bijgewerkt: 30 december 2011

Je Omgeving

Leven met een eetstoornis

Mensen met een eetstoornis raken in een sociaal isolement, omdat ze hun probleem voor de buitenwereld verborgen willen houden. Ze mijden situaties waarin ze met eten geconfronteerd worden, zoals feestjes. Ook vrienden gaan ze uit de weg, uit angst dat die zich bemoeien met hun eetgedrag. Bovendien slokt de eetstoornis al hun tijd en aandacht op. Gevoelens van depressiviteit en eenzaamheid zijn het gevolg. Ook voelen ze zich vaak machteloos, onbegrepen en waardeloos.

Lichamelijke gevolgen

Eetstoornissen hebben ernstige lichamelijke gevolgen. De hormoonhuishouding en de stofwisseling raken ontregeld. Bij vrouwen blijft de menstruatie vaak weg. Er kunnen verstoppingen en andere maag- en darmstoornissen ontstaan. Het gebrek aan eten, het braken of het gebruik van laxeermiddelen leidt tot bloedarmoede, duizeligheid, zwakte en moeheid.

Lichamelijke gevolgen van anorexia

Door de ondervoeding staat de stofwisseling op een laag pitje. Mensen met anorexia hebben het daardoor vaak koud, slapen slecht, kunnen zich moeilijk concentreren en slecht dingen onthouden. Hun huid wordt slap, droog en schilferig en kan donsachtig behaard raken. Ook krijgen ze last van botafbraak, vochtophoping (oedeem) en spierzwakte. Op den duur kunnen ze voedsel nauwelijks nog verteren, omdat de maag krimpt. Daardoor kunnen ze steeds minder eten en worden ze snel misselijk.

Lichamelijke gevolgen van boulimia

Door de eetbuien rekt de maag uit, waardoor het steeds langer duurt voordat iemand met eetzucht het gevoel heeft ‘vol’ te zijn. Het zuur in het braaksel tast het gebit aan. Verder kunnen de speekselklieren ontsteken, ontstaat heesheid en gaat de mondholte pijn doen. Zowel braken als het gebruik van laxeermiddelen kan leiden tot kaliumgebrek en daardoor tot hartritme-, nier- en leverfunctiestoornissen.

Sterfgevallen

In een aantal gevallen leidt anorexia tot de dood. Jaarlijks overlijden in Nederland 15 tot 30 anorexiapatiënten door uitputting of zelfdoding. Ook bij boulimia kan zelfdoding soms de enige uitweg lijken.

Wacht niet af

Mensen met anorexia ontkennen soms jarenlang voor zichzelf en de omgeving dat ze een eetprobleem hebben. Ook al worden ze lichamelijk steeds zwakker. Mensen met boulimia vragen uit schaamte niet om hulp. Dat is jammer, want het is erg moeilijk op eigen kracht een eetstoornis te overwinnen. Er zijn steeds betere therapieën voor deze aandoeningen. Wacht dus niet met hulp zoeken. Hoe eerder de eetstoornis wordt onderkend en behandeld, des te groter is de kans om er vanaf te komen.

Tips voor de omgeving

• Wanneer je vermoedt dat iemand in jouw omgeving een eetstoornis heeft, probeer dan eerst een beter beeld te krijgen van het eetpatroon van die persoon.
• Praat met de persoon in kwestie over wat je is opgevallen. Vertel dat je je zorgen maakt en bied hulp.
• Dwing nooit om te eten en controleer het eetgedrag niet. Dat werkt namelijk averechts.
• Ga samen dingen doen die niets met eten te maken hebben. Zo hou je contact.
• Besef dat je weinig aan de eetstoornis kunt veranderen, maar stimuleer het zoeken naar professionele hulp.
• Zoek zelf steun als het je teveel wordt.

Laatst bijgewerkt: 30 december 2011

Advies

Organisaties

Fonds Psychische Gezondheid
Psychische Gezondheidslijn, voor vragen over psychische problemen. Telefoon: 0900 903 903 9 (op werkdagen van 10.00 – 16.00 uur, € 0,20 p/m) of stel je vraag via het online formulier.

Proud2bmeJonge meiden (12 tot 18 jaar) vinden op deze website  informatie over eetstoornissen maar ook leuke weetjes over schoonheid, zelfbeeld, ervaringsverhalen en interviews met modellen en actrices.

Stichting Anorexia en Boulimia Nervosa (SABN)
Landelijke organisatie voor mensen met een eetstoornis en voor mensen in hun omgeving.  
 
Kenniscentrum Eetstoornissen Nederland
Behandelcentra voor mensen met eetstoornissen.
 
Labyrint -In Perspectief
Landelijke zelfhulporganisatie van en voor familieleden van mensen met psychiatrische aandoeningen.
 
Trimbos-instituut
Het Trimbos-instituut zet zich in voor het verbeteren van de geestelijke gezondheid door het delen van kennis.

Hulp & Instanties
Hier vind je meer informatie over hulp & Instanties. Wie doet wat en waar vind je ze bij jou in de buurt.
 
________________________________________
 
Meer lezen
 
Beetje bij beetje beter.  Een overlevingspakket voor mensen met boulimia nervosa en/of een vreetbuiaanval.
U. Schmidt en J. Treasure, 2003.
ISBN 9066652330
 
Ik eet als niemand het weet.  Over boulimia nervosa en wat je er aan kan doen.
J. Spaans, 2000.
ISBN 9053524584
 
Slank, slanker, slankst.  Over anorexia nervosa en wat je er aan kan doen.
J. Spaans, 2000.
ISBN 9053523413
 
Anorexia nervosa overwinnen in 13 stappen.  Zelfhulpboek voor mensen met anorexia nervosa.
J. Vanderlinden, 2005.
ISBN 9020960210
 
Lees het ervaringsverhaal van Karin op de website van het Fonds Psychische Gezondheid

Laatst bijgewerkt: 30 december 2011