Stress overspannenheid burn-out

Overzicht

Stress, iedereen heeft het wel eens. Het brengt je lichaam in staat van paraatheid. Je polsslag versnelt, je spieren spannen zich en je ademhaling wordt sneller en dieper. Stress zorgt ervoor dat je extra alert kunt reageren of geconcentreerd kunt werken. Zodra de klus klaar of de gebeurtenis voorbij is, zakt de spanning. Dit hoort bij het leven en is gezond.

Stress is ongezond als je te lang spanning voelt en je geen tijd kunt of wilt nemen voor ontspanning. Dat kan allerlei oorzaken hebben. Bijvoorbeeld een constant te hoge werkdruk, problemen op je werk, spanningen in je gezin door ziekte of ruzies. Het is ook belangrijk hoe je met spanning omgaat. Van te lang te veel stress krijg je klachten. Als je stress hebt en daar verkeerd mee om gaat, zorgt dat voor overbelasting en uitputting. In het ergste geval raak je overspannen of burn-out.

Verschillen tussen stress, overspannenheid en burn-out

Wat is overspannenheid?
Je bent overspannen (overwerkt of overbelast) als je spanningsklachten zo erg zijn dat je niet goed meer kunt functioneren. Je werk en het runnen van je gezin en het huishouden kun je niet meer aan. Vaak heb je een paar weken nodig om te herstellen en weer in balans te komen.

Wat is burn-out?
Bij een burn-out kun je niet meer werken en nauwelijks in je gezin functioneren. Je voelt je lichamelijk en geestelijk totaal uitgeput. Dit is vaak het gevolg van jarenlange spanningsklachten die steeds erger zijn geworden en waaraan je te weinig aandacht hebt besteed. Op het laatst worden zelfs gewone, dagelijkse dingen steeds moeilijker. Een telefoontje plegen of stofzuigen: alles kost veel energie. Je denkt steeds vaker: ‘waar doe ik het allemaal voor?’ en ‘ik sta overal alleen voor’. Op een bepaald moment kan een klein voorval leiden tot een gevoel van totale uitputting.

Depressief of burn-out?
Mensen met een burn-out hebben veel klachten die ook voorkomen bij een depressie. Zo zijn ze vaak somber en lusteloos en hebben ze last van schuldgevoelens. De ziektebeelden zijn moeilijk van elkaar te onderscheiden. Maar burn-out is het gevolg van langdurige overbelasting, terwijl een depressie ook kan ontstaan zonder overbelasting. Verder speelt ‘aanleg’ een grotere rol bij een depressie.

Laatst bijgewerkt: 10 januari 2012

Symptom

Bij stress heb je eerst vaak ‘gewone’ klachten. Deze klachten kunnen voor iedereen verschillend zijn. Duurt de stress lang of heb je geen tijd om te herstellen, dan worden de gevolgen op steeds meer gebieden merkbaar.

De belangrijkste symptomen zijn:

Lichamelijke klachten

• Je bent steeds moe.
• Je slaapt slecht.
• Je hebt spierpijn, hoofdpijn, rugpijn.
• Je hebt maagpijn, darmstoornissen.
• Je hebt minder weerstand en daardoor meer kans op verkoudheid en griep.
• Je hebt hartkloppingen, een hogere bloeddruk en cholesterol.
• Je zweet en trilt meer.

Psychische klachten

• Je kunt niet meer tot rust komen, je voelt je opgejaagd.
• Je bent prikkelbaar en snel geïrriteerd (‘kort lontje’).
• Je hebt sombere buien, huilbuien en piekert.
• Je voelt je angstig.
• Je kunt niet meer genieten, je voelt je lusteloos en futloos.
• Je kunt slecht beslissingen nemen.
• Je vergeet veel en je kunt je slecht concentreren.
• Je voelt je onzeker en hebt minder zelfvertrouwen.
• Je hebt schuldgevoelens.

Gedrag

• Je presteert minder en je maakt meer fouten.
• Je rookt steeds meer en je gebruikt veel alcohol of drugs.
• Je eet te veel of juist te weinig.
• Je gebruikt steeds meer slaap- of kalmeringsmiddelen.
• Je hebt geen zin in seks.
• Je gaat steeds meer je sociale contacten uit de weg.

Gedachten

• Je hebt angstgedachten: ‘het komt nooit meer goed’.
• Je hebt negatieve gedachten: ‘ik ben niets waard’.
• Je hebt agressieve gedachten: ‘ze kunnen barsten’.
• Je hebt zelfopofferingsgedachten: ‘ik zal het wel weer doen’.

Hoe ga jij om met stressvolle situaties?
Test het met de Stress-o-meter.

Laatst bijgewerkt: 10 januari 2012

Oorzaken

Oorzaken van stress

1) Dagelijkse irritaties.
Dit zijn kleine, steeds terugkerende gebeurtenissen die voor veel frustratie, irritatie en stress zorgen. Bijvoorbeeld: een computer die steeds vastloopt, lastige klanten, geluidsoverlast van de buren.

2) Omstandigheden die langdurige spanning geven.
Bijvoorbeeld de verzorging van een zieke partner of ouder, een slechte relatie met de baas of pestende collega’s. Ook financiële problemen, de combinatie van studie en gezin of boven of onder je niveau werken.

3) Ingrijpende of traumatische gebeurtenissen
Voorbeelden het overlijden van een dierbare, echtscheiding en ontslag. Maar ook een verhuizing of het krijgen van een kind. Sommige gebeurtenissen zijn zo erg dat ze een trauma veroorzaken. Bijvoorbeeld een ongeluk, een overval of (seksueel) geweld. Zo’n gebeurtenis kan ernstige, langdurige posttraumatische stress veroorzaken.

Oorzaken van overspannenheid en burn-out

Of iemand overspannen of burn-out raakt, hangt af van de persoon en situatie. De situatie alleen is niet doorslaggevend bij het ontstaan van stress. Zeker zo belangrijk is de vraag hoe iemand tegen die situatie aankijkt en ermee omgaat. Dit heeft alles te maken met persoonlijkheid: iedereen reageert anders op stress. Het organiseren van een verjaardagsfeest kan stress geven. De ene persoon vindt het leuk, de ander krijgt er hoofdpijn van. Mensen die risico op overspannenheid of burn-out hebben, hebben vaak deze persoonlijkheidskenmerken:

• Ze uiten slecht hun gevoelens.
• Ze vinden het moeilijk om hulp te vragen.
• Ze kunnen moeilijk ‘nee’ zeggen.
• Ze zijn negatief over hun eigen prestaties.
• Ze zijn perfectionistisch. Iets is nooit goed genoeg.
• Ze voelen zich vaak te sterk betrokken bij hun werk.
• Ze zijn zeer gemotiveerd en eisen veel van zichzelf.

Je loopt ook risico op overspannenheid of een burn-out als omstandigheden zich opstapelen. Omstandigheden die langdurige spanning geven en dagelijkse irritaties. Bijvoorbeeld: op je werk is een reorganisatie aan de gang waar je veel spanning van hebt. Dan wordt je kind erg ziek en gaat het dak lekken. De combinatie van spanningen kan je te veel worden. Of deze situatie werkelijk voor overbelasting zorgt, ligt ook aan de invloed die je op de situatie kunt hebben. Of het gevoel dat je invloed op de situatie kunt hebben.

Laatst bijgewerkt: 10 januari 2012

Diagnose

Als je stressklachten hebt, dan is het belangrijk om daar iets aan te doen. Denk niet dat het vanzelf weer overgaat. Als je niets doet, worden je klachten alleen maar erger. Het belangrijkste is dat je toegeeft dat je een probleem hebt en daar iets aan wilt veranderen.

Tips tegen stressklachten

• Neem voldoende tijd om bij te komen van stressvolle situaties.
• Schrijf op wat bij jou stress veroorzaakt. Wat kost je veel energie en wat kun je daar aan veranderen?
• Schrijf op wat je energie geeft en maak daar iedere week tijd voor.
• Maak een onderscheid in dingen die ‘nu’ moeten gebeuren en dingen die best even kunnen wachten. Houd tijd vrij voor onverwachte gebeurtenissen.
• Ga na of het realistisch is wat je van jezelf vraagt. Niemand is perfect.
• Werk kleine zaken zo snel mogelijk af. Doe je dat niet, dan stapelen ze op en blijf je eraan denken.
• Doe een ding tegelijk en neem daar de tijd voor. Haasten maakt moe.
• Stel grenzen voor jezelf en zeg ‘nee’ als het je teveel wordt. Zorg dat je dit durft.
• Praat met je partner of een goede vriend(in) over je gevoelens en problemen. Praten lucht op!
• Bel anoniem de Psychische Gezondheidslijn op 0900-9039039. Of stel je vraag via internet .
• Beweeg een half uur per dag, bijvoorbeeld fietsen, zwemmen of wandelen.
• Zorg voor ontspanning en rust. Voor de een werkt yoga of meditatie, een ander heeft veel aan ontspanningsoefeningen, massage of naar muziek luisteren. Zoek je eigen manier.
• Zorg ervoor dat je voldoende slaapt, gezond eet, niet teveel koffie en alcohol drinkt en niet rookt.
• Probeer een vast dagritme aan te houden met niet te weinig, maar ook niet te veel slaap.
• Accepteer dat soms zaken in je leven niet lopen zoals je graag zou willen.
• Werk aan je mentale gezondheid met de oefeningen en tips op Mentaal Vitaal.

Kom je er zelf niet uit? Ga dan naar je huisarts.
Of ga op je werk naar een arbo-arts.

Laatst bijgewerkt: 10 januari 2012

Behandeling

Therapie helpt bij burn-out

De huisarts kan je doorverwijzen naar een instelling voor geestelijke gezondheidszorg (ggz). Bij de ggz kun je terecht voor gespreks- of psychotherapie. Je kunt ook doorverwezen worden naar een psychologenpraktijk. De meeste therapieën worden vergoed door je verzekering. Hoe lang een therapie duurt hangt af van je klachten. Vaak geldt: hoe langer je de overbelasting of burn-out hebt, hoe langer je herstel duurt. Soms schrijft een arts slaap- of kalmeringsmiddelen voor. Die helpen bij slapeloosheid en rusteloosheid. Ze zijn bedoeld als ondersteuning, ze maken je niet beter.

Laatst bijgewerkt: 10 januari 2012

Je Omgeving

Tips voor de omgeving

• Praat met de persoon als je ziet dat hij overbelast is en klachten krijgt.
• Stel je begripvol op, oordeel of veroordeel niet.
• Ontkent de persoon zijn klachten? Blijf hem/haar dan wijzen op de klachten die je bij hem/haar ziet. Zeg dat je je zorgen maakt.
• Onder ‘Wat kun je zelf’ vind je tips tegen stressklachten. Motiveer de persoon om deze tips te volgen.
• Ga samen iets ontspannends doen.
• Onthoud: iemand helpen is prima, maar alleen als je ook je eigen grenzen in de gaten houdt.

Laatst bijgewerkt: 10 januari 2012

Advies

Organisaties
 
Fonds Psychische Gezondheid
 Psychische Gezondheidslijn, voor vragen over psychische problemen. Telefoon: 0900 903 903 9 (op werkdagen van 10.00 – 16.00 uur, € 0,20 p/m) of stel je vraag via het online formulier.
 
Korrelatie
Voor informatie of persoonlijk advies. Bel voor meer informatie 0900 - 1450 (€ 0,15 p/min).
 
Trimbos-instituut
Het Trimbos-instituut zet zich in voor het verbeteren van de geestelijke gezondheid door het delen van kennis.

Hulp & Instanties
Hier vind je meer informatie over hulp & Instanties. Wie doet wat en waar vind je ze bij jou in de buurt.
 
________________________________________
 
Meer lezen
 
De lessen van burn-out.  Hoe word je er beter van; een persoonlijk verhaal.
A. van Bergen, 2005.
ISBN 9789027415912
 
Omgaan met burn-out . Preventie, hulp en reïntegratie.
C. Karsten, 1999.
ISBN 9789038909462
 
Het grote boek van de rust op het werk.  Tips om de druk op de werkvloer te verminderen en je werkplezier te vergroten.
P. Wilson, 2002.
ISBN 9789063050566
 
RET jezelf.  Realistisch (leren) denken met Rationeel-Emotieve-Therapie.
J. Verhulst, 2005.
ISBN 9789026517655

Lees het ervaringsverhaal van Jan op de website van het Fonds Psychische Gezondheid.

Laatst bijgewerkt: 10 januari 2012