Depressieve stoornis

Overzicht

Dip of depressie?

Je hoort mensen vaak zeggen dat ze ‘even een dipje’ hebben. Daar kijkt niemand van op. Iedereen is weleens somber of treurig. Zulke gevoelens kunnen opkomen na een tegenslag of ruzie, het verlies van een dierbaar iemand of zomaar. Meestal trekt zo’n sombere bui vanzelf weg. Maar bij sommige mensen blijft deze stemming aanhouden. Ze hebben nergens meer zin in of belangstelling voor. Hun hele bestaan wordt beheerst door somberheid. Al schijnt de zon en bruist alles om hen heen van leven, het raakt hen niet. Ze missen de energie om iets te ondernemen. Het lukt maar niet om minder somber te worden. Mensen die lange tijd last houden van zo’n zwaarmoedige stemming lijden mogelijk aan een depressie.

Vormen van depressie

Niet alle depressies zijn hetzelfde. Ze kunnen variëren van mild tot zwaar. Iemand met een milde depressie heeft last van hooguit enkele verschijnselen. Mensen die aan een zware depressie lijden hebben last van vrijwel alle bijbehorende klachten. Ook de intensiteit van de klachten verschilt vaak. Enkele speciale vormen van depressie zijn:

• Dysthyme stoornis
  Bij een dysthyme stoornis houden de klachten minimaal twee jaar aan. Mensen met een dysthyme stoornis hebben vaak niet de heftige verlammende depressieve gevoelens, maar zijn wel het grootste deel van de dag in een depressieve stemming. Ze hebben ook minder bijkomende klachten. Ze kunnen meestal ‘redelijk’ functioneren, maar hun leven is vrijwel voortdurend gekleurd in grijstinten. Het lange aanhouden van de klachten en de uitzichtloosheid ervan, maakt deze vorm van depressie zwaar.
• Manisch-depressieve stoornis
  Bij mensen met een manisch-depressieve stoornis (bipolaire stoornis) wisselen perioden van grote somberheid en passiviteit en perioden van extreme activiteit en opwinding elkaar af. Mensen met een manisch-depressieve stoornis denken in de overdreven vrolijke (of eufore) perioden alles aan te kunnen. Ze doen dan dingen die ze normaal nooit zouden doen. Op zo’n ‘hyperactieve periode volgt vaak een depressieve periode.
• Postpartum depressie
  Na een bevalling, miskraam of abortus krijgen sommige vrouwen last van een postpartum depressie, voorheen ook wel postnatale depressie genoemd.
• Seizoensgebonden depressie
  Veel mensen hebben in meerdere of mindere mate last van een seizoensgebonden depressie. Ze hebben behalve de depressieve verschijnselen vaak last van overdreven eetlust, gewichtstoename en grote behoefte aan slaap. De seizoensgebonden depressie steekt vooral in de herfst- en wintermaanden de kop op en wordt in verband gebracht met gebrek aan zonlicht (de winterdip). Maar er zijn ook mensen die zich juist in het voorjaar depressief voelen.

Hoe vaak komt het voor?

6% van de volwassen Nederlandse bevolking tot 65 jaar lijdt aan een depressie of heeft kortgeleden een depressie gehad. Eén op de zeven volwassenen heeft minstens éénmaal in het leven een depressie. Depressie komt bij twee keer zoveel vrouwen als mannen voor. Ook 2 tot3% van de jongeren en de ouderen lijdt aan een depressie. Dit betekent dat er op een willekeurig moment in Nederland zo’n 750.000 mensen depressief zijn. Een depressie raakt veel mensen. Het is niet iets om je voor schamen of om verborgen te houden.

Laatst bijgewerkt: 30 december 2011

Symptom

Verschijnselen van depressie zijn:

• Somberheid, neerslachtigheid.
• Lusteloos en prikkelbaar.
• Gebrek aan interesse en plezier.
• Concentratieproblemen, vergeetachtigheid en besluiteloosheid.
• Schuldgevoelens, zelfverwijten en het gevoel niets waard te zijn.
• Het gevoel van binnen dood of leeg te zijn.
• Gevoelens van machteloosheid, wanhoop en angst.
• Grote vermoeidheid.
• Sterke neiging tot piekeren.
• Huilen zonder dat dit oplucht of graag willen huilen maar dit niet kunnen.
• Traagheid in praten, denken en bewegen of lichamelijke onrust.
• Gebrek aan eetlust en gewichtsverlies of juist overdreven eetlust en
• Gewichtstoename.
• Moeite met inslapen of doorslapen of juist niet uit bed kunnen komen.
• Weinig of geen zin in vrijen.
• Gedachten aan de dood en/of zelfdoding.
• Lichamelijke klachten zoals: verstopping, een droge mond, onverklaarbare pijn, duizeligheid, hartkloppingen, trillende handen, druk op de borst en hoofd- en rugpijn.
• Geen uitweg meer zien.

Veel depressieve mensen voelen zich ‘s ochtends het ellendigst. Ze gaan zich in de loop van de dag beter voelen. Bij anderen zijn de verschijnselen ‘s avonds juist het sterkst.
Ernstig depressieve mensen denken veel aan de dood. Ze ervaren het leven als zinloos, uitzichtloos en als een kwelling. Voor enkelen lijkt de dood dan een welkome verlossing uit een ellendige situatie. De doodswens kan ook het gevolg zijn van de behoefte anderen niet meer tot last te zijn.

Laatst bijgewerkt: 30 december 2011

Oorzaken

Depressies hebben niet één duidelijke oorzaak, maar ontstaan door een combinatie van biologische, sociale, en psychische factoren.

Biologische factor

De belangrijkste biologische factor is erfelijkheid. In sommige families komen depressies vaker voor dan in andere. Maar ook bepaalde stoffen, zoals hormonen, medicijnen, alcohol en drugs kunnen het ontstaan van een depressie in de hand werken. Dat geldt ook voor sommige lichamelijke ziekten, zoals schildklier- en bijnierschorsafwijkingen, diabetes en hart- en vaatziekten.

Sociale factoren

De belangrijkste sociale factoren zijn verdrietige of schokkende gebeurtenissen. Deze kunnen een depressie oproepen. Zo kan de somberheid na het verlies van een partner of na ontslag overgaan in een depressie. Ook een ingrijpende gebeurtenis als een verhuizing kan tot een depressie leiden. De kans daarop is vooral groot wanneer mensen hun oude sociale contacten moeten missen of niet kunnen wennen aan hun nieuwe omgeving. Ook kan een schokkende gebeurtenis jaren nadat deze heeft plaatsgevonden nog tot een depressie leiden. Zo kunnen mensen op volwassen leeftijd depressief worden nadat ze als kind zijn mishandeld of seksueel zijn misbruikt. of al vroeg een belangrijk iemand, zoals een ouder, hebben verloren.

Psychische factoren

Ten slotte zijn ook psychische factoren, iemands persoonlijke eigenschappen, van invloed op het wel of niet krijgen van een depressie. Zulke eigenschappen zijn onder andere een gebrekkig vermogen om problemen op te lossen, verdriet te verwerken of steun te vragen, weinig zelfvertrouwen, perfectionisme, faalangst en een streng geweten.

Laatst bijgewerkt: 30 december 2011

Diagnose

De eerste stap is toegeven en accepteren dat er iets aan de hand is. Neem je gevoelens en klachten serieus. Hieronder lees je meer over wat jezelf kunt doen.

Praten

Het is belangrijk je problemen met anderen te delen. Praten lucht op! Door te praten over je problemen geef je voor jezelf toe dat ze er zijn. Door hardop te denken merk je wat voor klachten je hebt en hoe erg ze zijn. En misschien ontdek je dat je niet de enige bent met dit probleem. Misschien kan deze persoon je steun geven. Er rust nog altijd een taboe op psychische problemen. Veel mensen durven niet over hun problemen te praten uit schaamte of uit angst ‘gek’ gevonden te worden. Die angst is meestal onterecht.

Praten, maar met wie?

Het is belangrijk iemand te kiezen bij wie je je op je gemak voelt. Iemand die jou goed kent en die om je geeft. Dat kan een zus, broer of ouder zijn. Maar ook een goede vriendin of sportmaatje. Soms zijn problemen gemakkelijker te bespreken met iemand die je minder goed kent. Denk aan een collega, een vertrouwenspersoon of een bedrijfsarts. Het kan ook een geestelijk raadsman of –vrouw zijn.

Bellen

Wil je of kun je niet met iemand uit je omgeving praten? Dan kun je ook bellen met een telefonische hulpdienst. Je bepaalt zelf wanneer je belt en je kunt anoniem blijven. Ook familieleden en andere naasten kunnen hier terecht. Hieronder leest je twee voorbeelden van telefonische hulpdiensten.

• Psychische Gezondheidslijn
  De mensen aan de telefoon zijn vrijwilligers die veel weten over psychische problemen. Ze luisteren naar je, kunnen je steun bieden en advies geven. Ze hebben telefoonnummers en adressen van patiëntenverenigingen en hulpverleners bij je in de buurt. Bel 0900 903 903 9 (€ 0,20 p/min. elke werkdag van 10.00 – 16.00 uur).
• Sensoor
  Deze telefonische hulpdienst is dag en nacht bereikbaar. De mensen aan de telefoon zijn vrijwilligers die weten hoe belangrijk het is om je verhaal aan iemand kwijt te kunnen. Bel 0900 0767 (€ 0,05 p/min.).

Schrijven

Misschien kun je niet over je problemen praten, omdat het te gevoelig is. Dan kun je je problemen ook opschrijven. Schrijven kan een manier zijn om onder woorden te brengen wat je bezighoudt. Je kunt het voor jezelf houden en het in een dagboek opschrijven. Ook kun je iemand een brief schrijven. Je kunt je verhaal of vraag ook mailen naar de Psychische Gezondheidslijn. 

Online tools en therapie
Voor veel klachten kan het internet een uitkomst bieden. Dit, al dan niet begeleide, online aanbod varieert van tools tot therapie.


Informatie zoeken
Informatie kan je helpen inzicht te krijgen in je problemen of klachten. Over psychische problemen en psychiatrische ziekten bestaan folders, brochures, (zelfhulp) boeken, dvd’s en internetsites zoals deze.

Brochures, boeken en dvd’s kun je bestellen in de webwinkels van het Fonds Psychische Gezondheid en het Trimbos instituut. Je kunt ook terecht bij een Informatiewinkel Geestelijke Gezondheidszorg bij je in de buurt. Daar vind je informatie over psychische problemen, behandelingen en therapeuten. Adressen vind je in de telefoongids of op internet.

Veel instellingen voor geestelijke gezondheidszorg organiseren informatiebijeenkomsten over psychische problemen. Sommige bijeenkomsten zijn voor mensen met een bepaald psychisch probleem, andere zijn voor partners of ouders. Ze worden vaak aangekondigd in huis-aan-huisbladen.

Cursussen en trainingen bij instellingen voor geestelijke gezondheidszorg 
Elke instelling voor geestelijke gezondheidszorg (GGZ) geeft trainingen en cursussen voor het aanpakken van lichte psychische klachten. Kijk voor meer informatie op de website van de instelling voor geestelijke gezondheidszorginstelling bij je in de buurt.

Hulp zoeken
Gaan de klachten niet over? Of worden ze erger en maak je je daar zorgen over? Merk je dat je niet goed meer kunt functioneren? Dan is het verstandig om hulp te zoeken bijvoorbeeld bij de huisarts.

Tips wanneer je depressief bent

• Erken je sombere gevoelens. Besef dat je depressie niet zomaar verdwijnt. Je kunt je stemming wel beïnvloeden.
• Praat met je omgeving over je gevoelens.
• Zorg voor regelmaat: sta op tijd op, eet driemaal per dag en ga op tijd naar bed.
• Ga elke dag een stuk fietsen of wandelen. Dat helpt tegen depressieve gevoelens en maakt je ‘gezond moe’.
• Probeer mensen op te zoeken, ook al heb je er eigenlijk geen zin in. Maar zoek geen situaties op waarin genieten een ‘must’ is (zoals een feestje), als je weet dat je dat nu niet kunt. Daar word je alleen maar treuriger van.
• Ga na of je oorzaken kunt vinden voor jouw somberheid, zoals een ingrijpende verandering of groot verlies in je leven. Sta jezelf dan toe om hierover verdrietig te zijn.

Laatst bijgewerkt: 30 december 2011

 

Behandeling

Eerst afwachten

Het is aan te raden naar de huisarts te gaan als je minimaal twee weken last heeft van depressieve klachten en je daardoor wordt belemmerd in je dagelijkse bezigheden. Afhankelijk van de ernst van je klachten zal hij ofwel een behandeling voorstellen, ofwel enkele weken afwachten om te zien of de klachten verminderen. In dit laatste geval zal de huisarts je zorgvuldig in de gaten houden en je informatie over depressie en tips meegeven.

Diagnose depressie

Knap je in de weken daarna niet op en blijven de klachten onverminderd aanhouden, dan zal de huisarts met je besluiten om andere middelen in te zetten en zal de diagnose depressie gesteld worden. Eventueel kan de huisarts je verwijzen naar een instelling voor geestelijke gezondheidszorg (ggz), maatschappelijk werk of een vrijgevestigd psycholoog, psychotherapeut of psychiater. Wanneer mensen met depressieve klachten er zelf niet toe komen de stap naar hulp te zetten, dan is het belangrijk dat de omgeving die stap zet. Zeker wanneer iemand over zelfdoding praat of daarover signalen geeft, is hulp nodig.

Therapie helpt

Een depressie is vaak goed te behandelen. Afhankelijk van de ernst van de klachten zal een arts eerst adviseren te gaan bewegen of een cursus te volgen, bijvoorbeeld ‘in de put, uit de put’, of een zelfhulpcursus. Veel mensen knappen daar al van op. Mocht dit niet het geval zijn dan kan worden overgegaan op medicijnen óf gesprekstherapie. Als ook dit niet voldoende resultaat oplevert kunnen een combinatie van pillen én praten, of moderne elektroshocktherapie (ECT) een oplossing bieden. Mensen met een langdurige depressie vinden soms een oplossing in het alternatieve circuit. Een alternatieve methode die steeds meer aan de reguliere behandeling wordt toegevoegd is mindfulness. Dat is een aanpak die mensen leert aandachtig in het hier en nu te leven. Een depressie kan, soms na maanden, soms na jaren, weer terugkomen. Dit overkomt bijna de helft van de mensen die depressief zijn geweest. Een goede behandeling kan de kans op terugkeer van de depressie verkleinen.

Medicijnen

De meest gebruikte medicijnen zijn antidepressiva. Die beïnvloeden de stoffen in het lichaam die gevoelens en stemmingen bepalen. Bij meer dan de helft van de patiënten leiden antidepressiva tot vermindering van de depressie. Dit effect is voelbaar vanaf vier tot zes weken na het begin van het gebruik. De omgeving ziet vaak al wel eerder veranderingen. Voor een goed resultaat is het belangrijk de medicijnen lang genoeg, zeker zes tot negen maanden, te gebruiken. Verder is het noodzakelijk het gebruik langzaam af te bouwen, in overleg met de behandelaar, in verband met mogelijke onttrekkingsverschijnselen. Antidepressiva zijn niet verslavend. Ze hebben wel bijwerkingen, zoals sufheid, slaperigheid, duizelingen of hoofdpijn. Meestal verdwijnen de bijwerkingen na verloop van tijd.

Totdat de antidepressiva aanslaan, kan de huisarts of psychiater ook kalmerings- of slaapmiddelen voorschrijven. Deze middelen werken direct en helpen tegen slapeloosheid, angstgevoelens, spanning en onrust. Meestal zijn deze medicijnen niet langer dan enkele weken nodig.

Laatst bijgewerkt: 30 december 2011

Je Omgeving

Tips voor de omgeving

• Probeer de depressie niet ‘weg te praten’ of een depressief iemand op te vrolijken. Dat werkt averechts.
• Geef geen adviezen en tips. Begrip, sympathie en een luisterend oor zijn het belangrijkst.
• Bel regelmatig of ga op bezoek. Het helpt, al zal je misschien niet direct een positieve reactie krijgen.
• Ga samen met de depressieve persoon iets simpels doen, zoals wandelen of winkelen. Niet voorstellen of vragen, maar doen.
• Bied hulp bij huishoudelijke klussen zoals schoonmaken en de was, als de persoon daar te weinig energie voor heeft.
• Laat desnoods blijken dat je niet weet wat je moet zeggen of doen, maar dat de depressieve persoon altijd op je kan rekenen.
• Bewaak je grenzen en maak tijd voor je eigen vrienden en hobby’s.
• Zoek zelf steun als het je teveel wordt.

Laatst bijgewerkt: 30 december 2011

Advies

Organisaties

Fonds Psychische Gezondheid
Psychische Gezondheidslijn, voor vragen over psychische problemen. Telefoon: 0900 903 903 9 (op werkdagen van 10.00 – 16.00 uur, € 0,20 p/m) of stel je vraag via het online formulier.

Depressie Vereniging
Landelijke cliëntenorganisatie voor mensen met depressie en depressieve klachten. De Depressie Vereniging is aangesloten bij het LPGGz (Landelijk Platform GGz).

Depressielijn
Praat met lotgenoten over ervaringen met depressie en behandeling. 0900 - 6120909  (€ 0,10 p/min). 

Depressie Centrum
Het Depressie Centrum zet zich in voor mensen met een depressie en de omgeving.
 
Labyrint-In Perspectief
Landelijke zelfhulporganisaties van en voor familieleden van psychiatrische patënten. Telefonische Hulplijn  0900 - 2546674  (€ 0,20 p/min.).

Trimbos-instituut
Het Trimbos-instituut zet zich in voor het verbeteren van de geestelijke gezondheid door het delen van kennis.

Hulp & Instanties
Hier vind je meer informatie over hulp & Instanties. Wie doet wat en waar vind je ze bij jou in de buurt.
 
 
________________________________________
 
Meer lezen
 
Depressie Zelfzorgboek 
E.H. Coene (eindred.), 2004
ISBN 9072248597
 
Depressie Hoe een behandeling het levensplezier weer terug kan brengen.
R. Houtman, 2002
ISBN 906611228x
 
Depressie Gids voor familieleden.
P. Cuijpers, 1997
ISBN 9055741175
 
Depressies en angstgevoelens overwinnen 
M.E. Lange-Ernst, 2002
ISBN 9024380898
 
Lees het ervaringsverhaal van Tanja op de website van het Fonds Psychische Gezondheid.

Laatst bijgewerkt: 30 december 2011