Trauma

Je hebt een trauma als je veel last hebt van iets heftigs dat je eerder hebt meegemaakt. Je hebt je toen heel erg bang, bedreigd, overweldigd of machteloos gevoeld. Bij een trauma gaan deze gevoelens niet meer weg, of ze komen later in het leven ineens weer terug. Je denkt er dan steeds aan, krijgt nachtmerries of voelt je steeds bang, ook als er geen gevaar meer is.

Een trauma kan door één of meerdere heftige gebeurtenissen ontstaan.

Voorbeelden van één heftige gebeurtenis kunnen zijn:

• Je hebt geweld meegemaakt. Bijvoorbeeld verkrachting, mishandeling of een (gewapende) overval
• Je hebt een ernstig ongeluk gehad
• Je bent plotseling iemand verloren, zoals je partner of een kind
• Je hebt een ramp meegemaakt. Bijvoorbeeld een brand of overstroming
• Je hebt een ernstige medische gebeurtenis meegemaakt, zoals een heftige operatie, ziekte of bevalling
• Je hebt iets heftigs zien gebeuren of gehoord. Je hebt bijvoorbeeld een ongeluk gezien waarbij iemand doodging of gezien dat iemand mishandeld werd

Als een trauma ontstaat door één gebeurtenis noemen we dat een ‘enkelvoudig trauma’. Hieronder een voorbeeld van een enkelvoudig trauma.

Het kan ook zijn dat je langere tijd heftige dingen hebt meegemaakt:

• Je bent in je jeugd lange tijd (psychisch) verwaarloosd, mishandeld of misbruikt
• Je hebt oorlog meegemaakt of je bent gevlucht
• Je bent lange tijd ernstig bedreigd of gestalkt
• Je bent veel of heftig gepest

Als je meerdere heftige gebeurtenissen voor langere tijd hebt meegemaakt noemen we dat een ‘complex trauma’. De kans op een complex trauma is groter als de heftige gebeurtenissen in de kindertijd waren. En als er mensen mee te maken hebben die je juist hadden moeten beschermen, zoals je ouders. Een complex trauma kan ervoor zorgen dat een kind zich niet goed ontwikkelt. En daar kan diegene later last van hebben. Je vindt jezelf bijvoorbeeld dom of onbelangrijk, je kunt andere moeilijk vertrouwen of je vindt het moeilijk om te werken.

Hieronder een voorbeeld van een complex trauma:

Na de traumatische gebeurtenis kun je last hebben van de volgende klachten:

• Je hebt last van herbelevingen. Je krijgt dan het gevoel alsof de gebeurtenis opnieuw gebeurt. Je hebt nachtmerries of herinneringen die ineens opkomen, ook al wil je er niet aan denken.
• Je vermijdt plekken of mensen die je aan het trauma doen denken.
• Je voelt je heel alert. Alsof je de hele tijd moet oppassen en opletten. Je schrikt snel en heftig.
• Je slaapt slechter. Het lukt je niet om in slaap te komen, je wordt vaak wakker ‘s nachts of je hebt nachtmerries.
• Je voelt je bang. Ook als er geen gevaar meer is.
• Je voelt je somber. Je voelt je verdrietig en leeg. Je kunt je ook schuldig voelen of je schamen, terwijl je niks verkeerd hebt gedaan.
• Je voelt je afgestompt. Dat noemen we ‘emotionele afvlakking’. Je hebt dan het idee alsof je ‘op de automatische piloot’ leeft. Je voelt je afstandelijk en afgestompt. Je kunt ook het idee hebben dat je ‘er niet helemaal bent’. Alsof je los staat van je jezelf of je omgeving. Dat noemen we ‘dissociatie’.
• Je hebt lichamelijke klachten. Je hebt bijvoorbeeld hartkloppingen, pijn aan je spieren (rug, nek, schouders), buikpijn of je bent heel moe.
• Je gedraagt is veranderd. Je bent sneller boos, je zondert je meer af of je gaat juist meer uit.

Meestal gaan deze klachten na een tijdje weer weg. Maar als de klachten langer duren dan een maand, kun je Posttraumatische Stressstoornis (PTSS) hebben.

Een trauma kan ontstaan door één of meerdere heftige gebeurtenissen. Maar niet alleen de gebeurtenis(sen) bepalen of er een trauma ontstaat. Twee mensen kunnen hetzelfde meemaken en de één krijgt een trauma en de ander niet. Of je een trauma krijgt, hangt óók af van dingen die niks met de gebeurtenis te maken hebben. Je verleden, karakter, en omgeving kan bepalend zijn. En wat er ná de gebeurtenis gebeurde.

Dit zorgt voor een groter risico op een trauma:

• Je hebt al eerder last gehad van psychische klachten. Bijvoorbeeld angst of depressieve gevoelens.
• Je hebt problemen gehad in het gezin waar je in opgroeide
• Je hebt eerder heftige gebeurtenissen meegemaakt
• Je bent opgegroeid met weinig geld of kansen
• Je hebt weinig opleiding gehad of hebt een lager IQ
• Je bent jong
• Je hoort tot een etnische minderheid. Dat betekent dat je bij een kleine groep mensen hoort met een andere afkomt, taal of cultuur dan de meeste mensen in een land
• Je bent geboren met een gevoeliger zenuwstelsel of een brein dat anders werkt. Hierdoor kun je emoties en stress heftiger voelen dan andere mensen
• Je hebt weinig of geen mensen die je steunen, begrijpen of helpen na de heftige gebeurtenis
• De gebeurtenis heeft invloed op je werk, relaties of gezondheid

Deze tips kunnen helpen bij het verwerken van een trauma. Ook kan het helpen om een Posttraumatische Stressstoornis (PTSS) te voorkomen.

• Zoek steun bij mensen die je vertrouwt. Sociale steun betekent dat je hulp krijgt van mensen om je heen, zoals je partner, familie of vrienden. Dat kan helpen om het trauma te verwerken.

Hoe ziet sociale steun eruit? We leggen dit uit met een voorbeeld.

• Zorg voor een vast ritme van je dag. Ga op dezelfde tijd naar bed, sta op dezelfde tijd op en slaap genoeg.
• Zorg goed voor jezelf. Beweeg en eet gezond. Ga naar buiten en doe dingen wara je rustig van wordt.
• Probeer dagelijkse activiteiten te blijven doen. Bijvoorbeeld werken of dingen die je leuk vindt om te doen. Dit mag ook in kleine stappen.
• Neem geen alcohol, drugs of rustgevende medicijnen. Rustgevende medicijnen kunnen de klachten juist erger maken. Neem deze medicijnen dus niet zonder overleg met een arts.
• Praat erover met ervaringsdeskundigen of lotgenoten.
• Zoek hulp als dit niet werkt. Als de klachten blijven of erger worden, zoek dan hulp.

Als je langer dan een maand bovenstaande klachten hebt, kun je een Posttraumatische Stressstoornis (PTSS) hebben. Ook zijn de klachten heel heftig en gaan ze niet vanzelf weg. Als je PTSS hebt, voel je je de hele tijd bang. Het lijkt of je lijf en je brein de hele tijd denken dat er gevaar is, terwijl dat er niet is.

Wat kun je zelf doen bij PTSS?

• Lees en leer zoveel mogelijk over PTSS. Dan begrijp je beter wat er met je gebeurt. Zorg ook dat mensen die belangrijk voor je zijn er genoeg over weten.
• Ga er actief mee aan de slag. Voor mensen met lichte tot matige angstklachten zijn er cursussen bij instellingen voor geestelijke gezondheidszorg. Ook de Angst, Dwang en Fobie Stichting geeft verschillende trainingen en organiseert lotgenotencontact.
• Vraag hulp. Familie, vrienden en je huisarts kunnen je helpen. Bespreek met ze hoe je om kunt gaan met PTSS.