Dwangstoornis (OCS/OCD)

Een dwangstoornis noemen we ook wel een obsessief-compulsieve stoornis (OCS, of in het Engels: OCD). Bij een dwangstoornis heb je last van dwanggedachten en/of dwanghandelingen.

Dwanggedachten zijn gedachten die steeds terugkomen. Vaak maken deze gedachten je bang of onrustig. Om de spanning minder te maken, voer je steeds bepaalde handelingen uit. Dit noemen we dwanghandelingen. Voorbeelden zijn vaak je handen wassen, dingen controleren, spullen rechtzetten, bidden of bepaalde getallen of kleuren vermijden.

Bij een dwangstoornis heb je veel last van de gedachten of handelingen en hebben ze invloed op je dagelijkse leven.

Bij een dwangstoornis kun je last hebben van dwanggedachten én dwanghandelingen. Maar het kan ook zo zijn dat je alleen last hebt van dwanggedachten, of alleen van dwanghandelingen.

Hoe herken je dwanggedachten?

Als je steeds weer dezelfde storende gedachten hebt, heb je misschien last van dwanggedachten. De gedachten komen steeds weer terug. Vaak hebben deze gedachten te maken met angst. Je bent bijvoorbeeld bang om besmet te raken door bacteriën en daardoor ziek wordt. Of je denkt dat er iets vreselijks gaat gebeuren als je iets niet controleert, of als je iets niet op een bepaalde manier doet. 

Je probeert te doen alsof ze er niet zijn, maar de gedachten blijven opkomen. Ze gaan bijvoorbeeld over: 

• Ziektes  
• Vuil  
• Fouten maken met vreselijke afloop  
• Agressie  
• Seks  
• God en godsdienst  

Hoe herken je dwanghandelingen?

Als je van jezelf steeds dezelfde dingen moet doen, kan er sprake zijn van dwanghandelingen. Dit zijn handelingen die je steeds opnieuw doet. Vaak doe je dit omdat je denkt dat je daarmee voorkomt dat er iets vervelends gebeurt.

Je doet alles steeds op dezelfde manier of in dezelfde volgorde. Dit kun je ook in je hoofd doen, door dingen te tellen of steeds te bidden. Maar sommige dwanghandelingen vinden niet alleen in je hoofd plaats. Je controleert bijvoorbeeld heel vaak achter elkaar of de deur goed dicht is, blijft je handen wassen, zet de hele tijd spullen recht of vermijd bepaalde getallen.

Hieronder lees je de meest voorkomende dwanghandelingen:

• Dingen controleren  
• Schoonmaken en wassen  
• Dingen ordenen  
• Vaak bidden  
• Spullen verzamelen  

Soms heb je er een tijd minder last van. Ook kunnen de klachten veranderen. 

Hoe een dwangstoornis ontstaat, is niet helemaal duidelijk. Er zijn wel een paar dingen die het risico op een dwangstoornis kunnen vergroten:  

• Het lijkt erop dat een dwangstoornis erfelijk is. In sommige families komt het vaker voor. Heeft iemand in jouw familie een dwangstoornis, dan is de kans groter dat jij dit ook ontwikkelt. 
• De omgeving waarin iemand opgroeit kan bijdragen aan een dwangstoornis. Bijvoorbeeld als er veel stress of onzekerheid is. Of als er veel nadruk ligt op controle, verantwoordelijkheid of het voorkomen van fouten.
• Mensen met een dwangstoornis hebben vaak ook een andere psychische aandoening. Of hebben die eerder een keer gehad (bijvoorbeeld een depressie).  
• Een dwangstoornis kan ontstaan door een lichamelijke ziekte, het gebruik van drugs of sommige medicijnen.  
• Een levensgebeurtenis kan zorgen voor een dwangstoornis. Seksueel misbruik, het overlijden van een dierbare, een zwangerschap of een scheiding bijvoorbeeld.  

Gemiddeld ontstaat een dwangstoornis rond het 20ste jaar, maar het kan ook eerder of later ontstaan. Een dwangstoornis kan op alle leeftijden voorkomen. 

 Als je een dwangstoornis hebt, kan dit gevolgen hebben voor school, je werk, vriendschappen en andere relaties. Deze adviezen helpen je:   

• Lees en leer zoveel mogelijk. Hoe meer je weet over je dwangstoornis, hoe beter je het aan anderen uit kan leggen. Ook weet je dan precies wat er met je gebeurt en waarom.  
• Praat erover met iemand die je vertrouwt. Overleg samen hoe je omgaat met de dwangstoornis.  Je mag zelf weten wat je aan anderen vertelt. Als je bijvoorbeeld op school of op je werk niet het hele verhaalt wil vertellen, dan hoeft dat ook niet.
• Volg een cursus of training. Voor lichte tot matige angstklachten zijn er cursussen voor jongeren, volwassenen en ouderen. Kijk bij een instelling voor geestelijke gezondheidszorg, of via je huisarts. Ook bij de Angst, Dwang en Fobie Stichting kun je terecht voor trainingen en voor lotgenotencontact.  
• Blijf zoveel mogelijk alles doen. Ook de dingen die je spannend vindt. Door je bloot te stellen aan de angst, wordt de angst vaak minder.
• Zorg voor structuur en regelmaat in je dagen. Neem de tijd om te ontdekken wat haalbaar voor je is.  
• Zorg voor voldoende beweging. Bijvoorbeeld fietsen, wandelen, zwemmen of tuinieren. Vind iets wat bij je past.  
• Probeer zo veel mogelijk te ontspannen. Ontspanning helpt om stress te verminderen. Daardoor kun je beter omgaan met spanning en kunnen dwanggedachten en dwanghandelingen minder sterk worden. Je kunt bijvoorbeeld mediteren, ademhalingsoefeningen doen, wandelen in de natuur, lezen of even praten met een vriend of vriendin.  
• Houd een dagboek bij.  
  • Schrijf hierin op welke dwanggedachten en/of dwanghandelingen je hebt en hoeveel tijd je eraan besteedt.  
  • Schrijf ook op wat er precies gebeurt op zo’n moment. Waar denk je aan? Waar ben je bang voor? Hoe groot is de angst? Wat voel je? En wat doe je dan? 
  • Maak een volgorde van makkelijke situaties tot aan moeilijke situaties, waarbij je de dwanggedachten en/of dwanghandelingen hebt. Begin met een makkelijke situatie en bedenk een haalbaar doel. Een voorbeeld hiervan is: in plaats van 10 keer controleren of de deur echt dicht is, controleer ik 5 keer of de deur echt dicht is.  
  • Schrijf een gedachte op die je gerust kan stellen op een angstig moment. Denk bijvoorbeeld na over hoe groot de kans is dat jouw dwanghandeling echt voorkomt waar je bang voor bent. Of ga na in welke situaties je geen last hebt van een dwanggedachte en/of dwanghandeling.

Het kan goed zijn om hulp te zoeken als dwanggedachten of dwanghandelingen je bezighouden. Dat kan ook als je er nog niet heel veel last van hebt.

De eerste stap is vaak de huisarts. De huisarts kijkt samen met jou wat er aan de hand is en welke hulp bij je past. Een dwangstoornis is namelijk goed te behandelen. Klachten van een dwangstoornis kunnen minder worden. Of je kunt er beter mee omgaan.