Persoonlijkheidsstoornis

Je vertrouwt andere mensen vaak niet. Je denkt bijvoorbeeld snel dat iemand slechte bedoelingen heeft, je wil bedriegen of je pijn wil doen. Gewone opmerkingen kun je al snel als negatief of aanvallend zien.

Je bent graag alleen en hebt weinig behoefte aan contact met andere mensen. Je hebt weinig plezier in de meeste activiteiten. Ook laat je geen gevoelens zien.

Je kunt bijzondere gedachten of overtuigingen hebben en je anders gedragen dan anderen gewend zijn. Gesprekken zijn vaak warrig of moeilijk te volgen. Je hebt weinig contact met anderen en hebt daar ook geen behoefte aan.

Als je een antisociale-persoonlijkheidsstoornis hebt, vind je het moeilijk om rekening te houden met de gevoelens en wensen van anderen. Je begrijpt niet zo goed hoe anderen zich voelen. Je voelt je bijvoorbeeld niet schuldig als je iemand pijn doet.

Ook vind je het lastig om regels en normen op te volgen. Bijvoorbeeld op school of op het werk. Of in de omgang met anderen. Je kunt liegen, bedriegen, manipuleren, agressief reageren of vaak ruzie krijgen. Soms doe je ook dingen die niet mogen volgens de wet.

Welke symptomen horen bij een antisociale-persoonlijkheidsstoornis?

Een belangrijk kenmerk van ASP is dat je weinig rekening houdt met anderen. Om de diagnose te krijgen, moet je minimaal 18 jaar zijn. Ook heb je minstens drie van de volgende symptomen:

• Je begaat veel wetsovertredingen
• Je bedriegt anderen voor eigen voordeel of plezier
• Je hebt moeite met plannen of vooruitkijken
• Je bent regelmatig betrokken bij vechtpartijen en geweld
• Je bent onverschillig over eigen veiligheid of die van anderen
• Je hebt moeite met het houden van een baan of nakomen van financiële verplichtingen
• Je hebt geen spijt na kwetsen, mishandeling of diefstal

Kinderen met ASP

Voordat een kind 15 is, wijst het gedrag vaak al richting ASP. Voorbeelden van typisch gedrag vanaf een jaar of 8 zijn pesten, vechten, mishandelen, stelen, inbraken plegen, spijbelen en liegen.

Bij een borderline persoonlijkheidsstoornis (BPS) hebt, kunnen je emoties snel veranderen. Het ene moment ben je blij en het volgende moment ineens verdrietig of boos. Je vindt het moeilijk om deze emoties onder controle te houden. Daardoor kun je heel heftig reageren op een kleine gebeurtenis.

Relaties met anderen zijn vaak instabiel. Je bent bang om verlaten te worden en voelt je snel afgewezen of teleurgesteld. Soms doe je dingen zonder eerst na te denken over de gevolgen. Je geeft bijvoorbeeld plotseling veel geld uit, wisselt snel van baan of gebruikt te veel alcohol of drugs. Ook heb je problemen met je identiteit. Je bijvoorbeeld een instabiel, negatief zelfbeeld en weinig zelfvertrouwen. Je vindt het moeilijk om te weten wie je bent en wat je wilt in het leven.

Een borderline persoonlijkheidsstoornis noemen we ook wel borderline, BPS of een emotieregulatiestoornis.

Welke symptomen horen bij borderline?

Als je minimaal vijf van deze symptomen bij jezelf of een ander herkent, kan er sprake zijn van borderline: 

• Je bent impulsief. Je stort je in nieuwe relaties, projecten of verandert plotseling van baan. Zonder na te denken over de gevolgen. Bij impulsiviteit hoort ook dat je het moeilijk vindt om jezelf te beheersen. Dat kan zorgen voor wisselende seksuele contacten, het uitgeven van te veel geld, misbruik maken van alcohol en drugs, roekeloos rijden of eetbuien. 
• Je bent heel bang om in de steek gelaten te worden. Je probeert ervoor te zorgen dat dit niet gebeurt.  
• Je hebt heftige relaties met anderen, maar deze zijn meestal niet stabiel. Je denkt zwart-wit: of iemand is geweldig, of iemand is waardeloos. Je mening kan in een korte tijd helemaal veranderen. 
• Je hebt steeds een ander zelfbeeld. De ene keer ben je heel blij met jezelf en de andere keer juist helemaal niet.  
• Op gebeurtenissen reageer je met sterk wisselende stemmingen of buien. Daardoor word je heel somber, prikkelbaar of angstig. Dit duurt meestal een paar uur, en bijna nooit langer dan een paar dagen. 
• Je voelt je vaak leeg van binnen.   
• Je kunt enorm boos worden, terwijl dat niet past bij de situatie. Ook lost het niets op. Soms kun je je boosheid niet onder controle houden. Dan krijg je een driftbui of je hebt een vechtpartij.  
• Als je gespannen raakt, kun je ook last krijgen van paranoia of achtervolgingswaan. Je denkt dat iemand je volgt of bedreigt. Dit is tijdelijk en gaat weer voorbij. 
• Je dissocieert. Dat betekent dat jij je hoofd afscheidt van wat er met jou of om jou heen gebeurt. Je krijgt het gevoel er niet meer bij te zijn. Soms weet je ook niet meer precies wat er gebeurd is. 
• Je hebt een poging gedaan tot zelfdoding, daarmee gedreigd, of jezelf verwond. 

Borderline komt voor bij zowel mannen als vrouwen. Ook komt borderline voor op alle leeftijden. Toch hebben jongvolwassenen vaker last van de klachten van borderline. Als mensen ouder worden, nemen die klachten vaak af.

Een histrionische persoonlijkheidsstoornis wordt ook wel een theatrale persoonlijkheidsstoornis genoemd. Je hebt dan veel behoefte aan aandacht en bevestiging. Je laat je emoties vaak duidelijk zien. Ook kun je je makkelijk laten beïnvloeden door anderen of door wat er om je heen gebeurt.

Bij een narcistische persoonlijkheidsstoornis (NPS) voel je je erg belangrijk en bijzonder. Je vindt dat je beter bent dan anderen. Je kunt niet goed tegen kritiek en hebt steeds bewondering van anderen nodig. Als je die niet krijgt, word je boos of onzeker. Je trekt je terug uit een situatie of zoekt nog meer aandacht op. Ook ben je snel jaloers en stel je hoge eisen aan anderen. Het heeft daarom een negatieve invloed op relaties.  

Veel mensen noemen het ook wel narcisme. De afkorting is NPS.  

Welke kenmerken horen bij een narcistische persoonlijkheidsstoornis?

Er kan sprake zijn van een narcistische persoonlijkheidsstoornis als minstens vijf van de onderstaande kenmerken langere tijd sterk aanwezig zijn. Deze kenmerken komen voor in verschillende situaties en geven problemen in het dagelijks leven. 

• Je voelt je belangrijker dan anderen. 
• Je denkt veel aan succes, macht, schoonheid of perfecte liefde. 
• Je vindt jezelf bijzonder en uniek. Je wilt ook vooral omgaan met mensen met een ‘hoge status’.  
• Je wilt bewondering van anderen.  
• Je vindt dat je speciale rechten hebt: regels gelden minder voor jou. 
• Je gebruikt anderen om je eigen doelen te behalen. 
• Je hebt moeite om je in te leven in anderen. 
• Je bent jaloers op anderen, of denkt dat anderen jaloers zijn op jou. 
• Je gedraagt je arrogant of neerbuigend. 

Bij een vermijdende of ontwijkende persoonlijkheidsstoornis (OPS) wil je vaak wel contact met andere mensen, maar ben je erg bang voor afwijzing, kritiek of een negatief oordeel. Je vermijdt sociale situaties omdat je bang bent dat je iets verkeerd doet of zegt.

Bij een afhankelijke persoonlijkheidsstoornis heb je veel behoefte aan steun of hulp van anderen. Je vindt het moeilijk om zelf beslissingen te nemen. Je kunt moeite hebben om voor jezelf op te komen of ‘nee’ te zeggen, omdat je bang bent iemand kwijt te raken.

Bij een dwangmatige persoonlijkheidsstoornis vind je regels, perfectionisme en controle belangrijk. Je kunt hoge eisen stellen aan jezelf en anderen. Je wilt dingen vaak heel precies of perfect doen. Taken laat je niet aan anderen over en doe je liever zelf. Dit kan veel tijd en energie kosten en problemen geven bij werk, ontspanning of relaties.

Een dwangmatige persoonlijkheidsstoornis wordt ook wel obsessief-compulsieve persoonlijkheidsstoornis genoemd. Dit is niet hetzelfde als een dwangstoornis.