Autisme

Overzicht

Wat is autisme?

Autisme is een ontwikkelingsstoornis, waarbij er iets misgaat in de hersenen. Alles wat iemand met autisme hoort, ziet, ruikt en voelt verwerkt hij/zij op een andere manier. Er komt veel ’losse’ informatie binnen. Daardoor wordt het moeilijk om er een logisch geheel van te maken en het lastiger om de wereld waarin wij leven te begrijpen.

Mensen met autisme zijn vaak gevoeliger (of juist minder gevoelig) voor bepaalde prikkels, zoals geluid of pijn. Ook kunnen door autisme extra psychische problemen ontstaan, bijvoorbeeld dwangmatig gedrag of een depressie. Verder hebben mensen met autisme vaker last van angsten en woedeaanvallen. Ongeveer 20% heeft een verstandelijke beperking.

Helaas zijn er geen medicijnen om autisme te genezen. Maar voor de andere problemen, zoals dwangmatig gedrag, depressie of angst bestaan er wel medicijnen.

Autisme komt voor bij 0,6% tot 1% van de Nederlandse bevolking. Dit zijn 90.000 tot
160.000 mensen.

Laatst bijgewerkt: 10 januari 2012

Symptom

Kenmerken van autisme

• Contact met anderen
  Iemand met autisme kan moeilijk contact maken. Dit komt doordat hij/zij zich moeilijk in kan leven in anderen. Sommige mensen met autisme maken helemaal geen contact met anderen. Anderen zoeken wel contact, maar praten dan met name over wat hen zelf bezighoudt. Het contact bestaat uit ‘eenrichtingsverkeer’.
• Communicatie en taal
  Mensen met autisme nemen woorden vaak letterlijk. Ook hebben ze moeite om indirecte, non-verbale taal te begrijpen. Dit zijn bijvoorbeeld gezegden, gebaren of gezichtsuitdrukkingen. Ook zijn er mensen met autisme die op een aparte manier praten. Ze gebruiken bijvoorbeeld een vreemde stem of rare woorden, of herhalen veel.
• Voorstelling maken en fantasie
  Iemand met autisme vindt het moeilijk om een goede voorstelling te maken van iets dat nu niet aanwezig is. Hierdoor is het moeilijk om zich ergens op voor te bereiden of om iets te verwerken. Vaak hebben mensen met autisme weinig fantasie, of juist te veel. Dat laatste kan angstige gedachten opleveren.
• Interesses en activiteiten
  Mensen met autisme hebben vaak interesse voor maar één of twee voorwerpen, activiteiten of gedachten. Ze kunnen eindeloos hetzelfde doen. Bijvoorbeeld de kraan open- en dichtdraaien, dezelfde muziek luisteren of steeds over hetzelfde onderwerp praten zoals landkaarten of dinosaurussen.

Soorten autisme

Klassiek autisme

Klassiek autisme wordt ook kernautisme of Kannersydroom genoemd. Naast alle bovenstaande kenmerken kan iemand met klassiek autisme de volgende problemen hebben.

• Problemen in de omgang met mensen.
• Geen oogcontact maken.
• Knuffelen of aanraken vinden ze niet fijn.
• Gezichtsuitdrukkingen zeggen hen weinig.
• Moeite met taal. Ze beginnen vaak pas op latere leeftijd met praten.
• Voor één of enkele dingen interesse hebben.
• Rituelen hebben. Verandert daar iets in? Dan raken ze in paniek.
• Het continu herhalen van bepaalde bewegingen, bijvoorbeeld ‘wiegen’, of het maken aparte bewegingen zoals ‘fladderen’.

Syndroom van Asperger

Mensen met het syndroom of de stoornis van Asperger hebben veelal dezelfde klachten als iemand met klassiek autisme, zoals moeite om echt contact te maken met anderen en opvallende beperkte interesses en activiteit. Het verschil met klassiek autisme is de spraakontwikkeling. Deze is normaal tot goed ontwikkeld. Wel praten ze vaak op een aparte, wat plechtige manier. Ook ontstaan er vaak problemen met subtiele communicatie en lichaamstaal. Ze nemen figuurlijke taal bijvoorbeeld letterlijk.

PDD-NOS

PDD-NOS is de afkorting voor Pervasive Development Disorder Not Otherwhised
Specified. Dat betekent: pervasieve ontwikkelingsstoornis, niet nader omschreven. Er wordt vaak gezegd dat iemand met PDD-NOS een lichte vorm van autisme heeft. Dit betekent niet dat het een minder ernstige vorm is. Veel mensen met PDD-NOS zijn extreem gevoelig voor ‘prikkels’ uit de omgeving. Ze kunnen last hebben van achtergrondgeluiden die anderen niet eens horen. Voor hen is het moeilijk om normaal om te gaan met leeftijdsgenoten. Ze sluiten moeilijker vriendschap en vinden het lastig om hun dagelijks leven en vrije tijd in te vullen.

Lees het verhaal van Melba (17) met PPD-NOS.

McDD

McDD is de afkorting van Multiple-complex Development Disorder. Dat betekent: meervoudig complexe ontwikkelingsstoornis. Mensen met McDD hebben de problemen die bij PDD-NOS horen. Daarnaast hebben zij moeite om hun emotie onder controle te houden. Daardoor zijn ze extreem angstig of hebben ze problemen om hun woede onder controle te houden. Sommigen kunnen de werkelijkheid en fantasieën niet goed meer uit elkaar houden.

Zijn er ook voordelen van autisme?
Ja. Veel mensen met autisme en ook hun ouders zeggen dat de stoornis ook voordelen kan hebben. Bijvoorbeeld:

• Mensen met autisme zijn goudeerlijk.

• Vele kunnen zich goed concentreren op één onderwerp. Ze weten daar veel van. Dat kan op school of tijdens het werk erg van pas komen.

• Vele kunnen bepaalde feiten goed onthouden en het daarna herhalen of navertellen.

 Laatst bijgewerkt: 10 januari 2012

Oorzaken

Hoe ontstaat autisme?

Autisme is voor 90% erfelijk bepaald. Autisme is bij de geboorte al aanwezig. In ernstige gevallen kan autisme op twee- of driejarige leeftijd al vastgesteld worden. Maar meestal gebeurt dit pas op basisschoolleeftijd of soms nog later. Autisme komt vaker voor bij mannen dan bij vrouwen. Dit komt waarschijnlijk doordat vrouwen beter beschermd zijn tegen erfelijke aandoeningen.

Laatst bijgewerkt: 10 januari 2012

Diagnose

De eerste stap is toegeven en accepteren dat er iets aan de hand is. Neem je gevoelens en klachten serieus. Hieronder lees je meer over wat jezelf kunt doen.

Praten

Het is belangrijk je problemen met anderen te delen. Praten lucht op! Door te praten over je problemen geef je voor jezelf toe dat ze er zijn. Door hardop te denken merk je wat voor klachten je hebt en hoe erg ze zijn. En misschien ontdek je dat je niet de enige bent met dit probleem. Misschien kan deze persoon je steun geven. Er rust nog altijd een taboe op psychische problemen. Veel mensen durven niet over hun problemen te praten uit schaamte of uit angst ‘gek’ gevonden te worden. Die angst is meestal onterecht.

Praten, maar met wie?

Het is belangrijk iemand te kiezen bij wie je je op je gemak voelt. Iemand die jou goed kent en die om je geeft. Dat kan een zus, broer of ouder zijn. Maar ook een goede vriendin of sportmaatje. Soms zijn problemen gemakkelijker te bespreken met iemand die je minder goed kent. Denk aan een collega, een vertrouwenspersoon of een bedrijfsarts. Het kan ook een geestelijk raadsman of –vrouw zijn.

Bellen

Wil je of kun je niet met iemand uit je omgeving praten? Dan kun je ook bellen met een telefonische hulpdienst. Je bepaalt zelf wanneer je belt en je kunt anoniem blijven. Ook familieleden en andere naasten kunnen hier terecht. Hieronder leest je twee voorbeelden van telefonische hulpdiensten.

• Psychische Gezondheidslijn
  De mensen aan de telefoon zijn vrijwilligers die veel weten over psychische problemen. Ze luisteren naar je, kunnen je steun bieden en advies geven. Ze hebben telefoonnummers en adressen van patiëntenverenigingen en hulpverleners bij je in de buurt. Bel 0900 903 903 9 (€ 0,20 p/min. elke werkdag van 10.00 – 16.00 uur).
• Sensoor
  Deze telefonische hulpdienst is dag en nacht bereikbaar. De mensen aan de telefoon zijn vrijwilligers die weten hoe belangrijk het is om je verhaal aan iemand kwijt te kunnen. Bel 0900 0767 (€ 0,05 p/min.).

Schrijven

Misschien kun je niet over je problemen praten, omdat het te gevoelig is. Dan kun je je problemen ook opschrijven. Schrijven kan een manier zijn om onder woorden te brengen wat je bezighoudt. Je kunt het voor jezelf houden en het in een dagboek opschrijven. Ook kun je iemand een brief schrijven. Je kunt je verhaal of vraag ook mailen naar de Psychische Gezondheidslijn. 

Online tools en therapie

Voor veel klachten kan het internet een uitkomst bieden. Dit, al dan niet begeleide, online aanbod varieert van tools tot therapie.

Informatie zoeken

Informatie kan je helpen inzicht te krijgen in je problemen of klachten. Over psychische problemen en psychiatrische ziekten bestaan folders, brochures, (zelfhulp) boeken, dvd’s en internetsites zoals deze.

Brochures, boeken en dvd’s kun je bestellen in de webwinkels van het Fonds Psychische Gezondheid en het Trimbos instituut. Je kunt ook terecht bij een Informatiewinkel Geestelijke Gezondheidszorg bij je in de buurt. Daar vind je informatie over psychische problemen, behandelingen en therapeuten. Adressen vind je in de telefoongids of op internet.

Veel instellingen voor geestelijke gezondheidszorg organiseren informatiebijeenkomsten over psychische problemen. Sommige bijeenkomsten zijn voor mensen met een bepaald psychisch probleem, andere zijn voor partners of ouders. Ze worden vaak aangekondigd in huis-aan-huisbladen.

Cursussen en trainingen bij instellingen voor geestelijke gezondheidszorg 

 Elke instelling voor geestelijke gezondheidszorg (GGZ) geeft trainingen en cursussen voor het aanpakken van lichte psychische klachten. Kijk voor meer informatie op de website van de instelling voor geestelijke gezondheidszorginstelling bij je in de buurt.

Hulp zoeken

Gaan de klachten niet over? Of worden ze erger en maak je je daar zorgen over? Merk je dat je niet goed meer kunt functioneren? Dan is het verstandig om hulp te zoeken bijvoorbeeld bij de huisarts

Laatst bijgewerkt: 30 december 2011

Behandeling

Ben je een volwassene en herken je de klachten?

Ga dan naar je huisarts en vertel over je klachten. Hij/zij kan je verder helpen. Ook is het belangrijk om je te laten informeren over autisme op volwassen leeftijd. Lotgenotencontact en psycho-educatie kunnen je bijvoorbeeld helpen te leren omgaan met autisme. 

Diagnose

Tegenwoordig wordt wel gezegd dat autisme een ‘modeziekte’ wordt. Maar het stellen van de diagnose gebeurt niet van de ene op de andere dag. Autisme is niet met een simpele bloedtest of scan aan te tonen. De diagnose moet een psychiater of psycholoog stellen. Hij doet dat onder andere met gesprekken en tests. Verder heeft de psychiater of psycholoog een lijst met criteria. Heeft iemand de gesprekken en tests gedaan? En voldoet iemand aan de criteria van de lijst? Dan pas kan hij de diagnose autisme stellen.

Gaat autisme ooit over?

Nee, autisme gaat nooit over. De diagnose heeft dan ook veel invloed op iemand zijn leven. Maar ook voor ouders, kinderen, vrienden en kennissen kan het voor veel problemen zorgen. Daarom is het belangrijk de diagnose autisme niet onder te schatten. Vaak zie je niets aan mensen die autisme hebben. Maar gebeurt er in hun hoofd veel. Begrip tonen is erg belangrijk.

Laatst bijgewerkt: 10 januari 2012

 

Je Omgeving

Tips voor de omgeving

• Bedenk dat mensen met autisme de sociale regels vaak niet begrijpen. Wordt niet boos als een kind met autisme je niet vriendelijk begroet met een lach of een hand. Of vraag zelf om een kopje koffie als je dat niet krijgt wanneer je op visite komt.
• Bedenk dat iemand met autisme niet onbeleefd wil zijn als hij/zij je niet aankijkt.
• Verwacht geen reacties op je emoties. Verwacht bij verdriet geen arm om je schouder. Of bij goed nieuws veel blijdschap.
• Verwacht geen reactie op je non-verbale communicatie, zoals een boze gezichtsuitdrukking of gebaren. Als je wilt dat iemand reageert op wat je zegt, vraag er dan specifiek om (‘luister naar wat ik vertel’). Benoem altijd letterlijk wat je wilt of voelt.
• Leg altijd uit wat je wilt gaan doen. En vraag daarna of hij je goed heeft begrepen voordat je iets doet.
• Schreeuw niet of praat niet met een harde stem. Mensen met autisme kunnen hier heftiger van schrikken dan anderen.
• Raak iemand met autisme niet aan als dat niet nodig is. De meesten worden niet graag aangeraakt.
• Bedenk dat veel mensen met autisme zich niet express ‘anders’ gedragen. Hij/zij kan er ook niets aan doen.
• Stel eenvoudige vragen. Bijvoorbeeld: Een moeder moet haar zoon en een klasgenoot met autisme naar voetbaltraining brengen. Ze zegt niet: ‘Ga je mee?’ Maar zeg: ‘Je moet naar voetbaltraining. Ik breng je vandaag met de auto naar de club. We vertrekken over vijf minuten, dus trek je jas aan. Je vriendje Jasper gaat mee’.
• Gebruik geen taal met een dubbele betekenis. Het woord ‘vliegangst’ kan bijvoorbeeld opgevat worden als ‘bang zijn voor een vlieg’.
• Geef mensen met autisme extra tijd om je informatie op te nemen.
• Vraag altijd of hij je begrepen heeft.
• Gebruik zoveel mogelijk schema’s, agenda’s, bewegwijzering en geschreven instructies om iets duidelijk te maken.
• Vertel of vraag één ding tegelijk.
• Vermijd sarcasme.
• Vermijd onoverzichtelijke en onvoorspelbare situaties. Bijvoorbeeld:
  - Lange rijen wachtende mensen, zoals bij een kassa.
  - Veel mensen bij elkaar, zoals op een markt of braderie.
  - Lawaaiige omgeving, zoals een zwembad, pretpark of festival.

Maak je je zorgen om iemand?

Maak je je zorgen om je kind, kleinkind, collega, vriend(in), jezelf of iemand anders in je omgeving? Dan kun je terecht bij:

•  je huisarts
• een vestiging van MEE 
• een Autisme Informatie Centrum  in je omgeving

Ook kun je advies vragen aan:

• een instelling voor de Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ )
• de arts of verpleegkundige van het consultatiebureau
• de Psychische Gezondheidslijn  van het Fonds Psychische Gezondheid

  Laatst bijgewerkt: 10 januari 2012

 

 

Advies

Organisaties

Fonds Psychische Gezondheid
Psychische Gezondheidslijn, voor vragen over psychische problemen. Telefoon: 0900 903 903 9 (op werkdagen van 10.00 – 16.00 uur, € 0,20 p/m) of stel jouw vraag via het online formulier.

Nederlandse Vereniging voor Autisme (NVA). De NVA maakt zich sterk voor mensen met autisme en hun familie. Informatie- en Advieslijn: 0900 – 288 47 63 (15 cent per minuut).

Op regionaal niveau zijn er een aantal ‘Autisme Info Centra’. Kijk op www.autismeinfocentrum.nl.

Vereniging Balans. Dit is de vereniging voor ouders van kinderen met een ontwikkelingsstoornis, ook op regionaal niveau. Informatie- en Advieslijn: 0900-20 200 65 (25 cent per minuut).

PAS is de onafhankelijke belangenvereniging voor en door normaal- tot hoog­begaafde volwassen Personen uit het Autisme Spectrum.

Trimbos-instituut
Het Trimbos-instituut zet zich in voor het verbeteren van de geestelijke gezondheid door het delen van kennis.

Hulp & Instanties
Hier vind je meer informatie over hulp & Instanties. Wie doet wat en waar vind je ze bij jou in de buurt.

Meer lezen

Mijn kind heeft autisme. M. H. Vermeulen & Peter Vermeulen. 2006, Uitgeverij Terra Lannoo bv, Arnhem. ISBN 9789020966329.

Over autisme en communicatie. Peter Vermeulen. 2001, Uitgeverij Epo, Antwerpen. ISBN 9789064452215.

Brein bedriegt. Als autisme niet op autisme lijkt. Peter Vermeulen. 1999, Uitgeverij Epo, Antwerpen. ISBN 9789064451270.

Ik en autisme. Nathalie van Kordelaar & Mirjam Zwaan. Uitgangspunt van dit boek is dat kinderen en jongeren met een autisme spectrum stoornis aan anderen kunnen duidelijk maken wat hun autisme inhoudt, waardoor meer begrip ontstaat. 2009, Uitgeverij SWP BV, Amsterdam. ISBN: 9789085605300.

Meer kijken

Een verrassend begin, over kinderen met autisme’ en ‘Een Zinnen prikkelend leven, over pubers met autisme’. Beide dvd’s verschenen eerder in de serie ‘Autisme, een leven lang’ van de NVA. Gemaakt door Wonderland Film.
Kijk voor meer boeken en dvd’s op autismeboek

Laatst bijgewerkt: 30 december 2011