Manisch depressieve stoornis

Overzicht

Hoge pieken, diepe dalen

Met je hoofd in de wolken lopen en bruisen van energie, in zo’n bui is iedereen weleens. Ook een sombere bui kent iedereen wel. De meeste mensen weten dat zulke stemmingen niet eeuwig duren. Ups en downs horen nu eenmaal bij het leven. Bij sommige mensen zijn de pieken echter extreem hoog en de dalen donker en diep. In hun vrolijke periodes (manie) zijn deze mensen opvallend druk en actief. Ze denken de hele wereld aan te kunnen. Daar staan periodes van ernstige depressie tegenover. De vrolijkheid en de energie hebben dan plaatsgemaakt voor grote somberheid en futloosheid. Mensen die last hebben van zulke extreme stemmingswisselingen lijden aan een manisch-depressieve stoornis.

Polen en episodes

Bij de manisch-depressieve stoornis zijn de extreme stemmingen van iemand niet in overeenstemming met wat er werkelijk in diens leven gebeurt (de realiteit) of met diens gebruikelijke gedrag. Kenmerkend voor deze aandoening is bovendien de afwisseling tussen de depressieve en de manische periodes. Vanwege deze afwisseling in uitersten of  ‘polen’ heet de aandoening ook wel bipolaire stoornis. Tussen de perioden van afwisselend extreme somberheid en vrolijkheid (episodes genoemd) voelt en gedraagt de persoon zich meestal gewoon.

Geen vast patroon

Beide stemmingen, de depressie en manie, kunnen geleidelijk ontstaan, maar ook binnen een dag opkomen. In welke volgorde dat gebeurt en hoe lang de stemmingen aanhouden, verschilt sterk van persoon tot persoon. Iemand kan bijvoorbeeld drie keer een depressie hebben voordat de eerste manische periode optreedt. De duur en de ernst van de klachten kunnen bovendien per episode verschillen. Hoelang de normale periode duurt, valt evenmin te voorspellen. Bij de ene persoon kan dat tien jaar zijn, bij een ander slechts een paar weken.

Hoe vaak komt het voor?

Uit een landelijk onderzoek naar de geestelijke gezondheid van Nederlanders blijkt dat 1 tot 2% van de Nederlandse bevolking lijdt aan een manisch-depressieve stoornis. Dit zijn meer dan 150.000 mensen. De aandoening manifesteert zich vaak voor het eerst bij mensen tussen zestien en dertig jaar. Mannen en vrouwen hebben er even vaak last van.
Een manisch-depressieve stoornis raakt veel mensen. Het is niet iets om je voor te schamen of om verborgen te houden.

Laatst bijgewerkt: 30 december 2011

Symptom

Verschijnselen van de manische periode

In hun manische periode vertonen mensen vaak meerdere van de volgende verschijnselen:

• Ze hebben buitengewoon veel energie en zijn vaak erg druk.
• Ze hebben nauwelijks behoefte aan slaap.
• Ze maken ontelbare plannen.
• Ze presteren veel en zijn erg actief en creatief.
• Ze kunnen meer aan dan een normaal mens (of denken dat).
• Ze hebben veel zelfvertrouwen en leggen makkelijk contacten.
• Ze zijn zijn opgewonden en vrolijk, maar ook veeleisend. Bij tegenwerking zijn ze snel geprikkeld en boos.
• Ze praten druk en chaotisch en maken onbegrijpelijke gedachtesprongen.

Tijdens een manische periode verliezen mensen het zicht op de realiteit. Ze kopen dingen die ze niet kunnen betalen of sluiten zakelijke overeenkomsten af met onverantwoorde financiële risico’s. Problemen zien ze niet, ook al signaleert de omgeving die wel degelijk. Op waarschuwingen reageren ze geprikkeld en afwijzend: ‘Ik ben toch niet gek?!’. Zelf hebben ze vaak niet door dat ze zich anders gedragen dan normaal. Aan het einde van de manische periode zijn ze meestal lichamelijk en emotioneel uitgeput.

Hypomanie.

Sommige mensen hebben slechts in lichte mate last van de opwinding die bij de manische periode hoort. Deze overmatig ‘opgewonden’ stemming wordt hypomanie genoemd. Zij is moeilijk te onderscheiden van ’normale’ opgewektheid en opwinding,

Manische psychose.

Sommige mensen krijgen last van een manische psychose. Deze gaat gepaard met grootheidswanen en almachtsbeleving. Soms leidt dit tot agressie of suïcidaal gedrag.

Verschijnselen van de depressieve periode

In hun depressieve periode vertonen mensen vaak meerdere van de volgende verschijnselen:

• Ze zijn erg besluiteloos.
• Ze zijn dodelijk vermoeid.
• Ze voelen zich niets waard.
• Ze hebben geen enkele belangstelling meer voor anderen, voor hobby’s of voor de gewone dingen van het leven.
• Ze hebben problemen met concentratie.
• Ze krijgen lichamelijke klachten.
• Ze hebben gebrek aan eetlust.
• Ze hebben slaapproblemen.
• Soms hebben ze de wens om dood te zijn.

Moeilijk te herkennen

Het kan jaren duren voordat de manisch-depressieve stoornis wordt herkend. Dit komt doordat de eerste verschijnselen vaak niet erg opvallen Maar ook doordat meerdere perioden elkaar eerst afgewisseld moeten hebben. Bovendien zoeken mensen met deze stoornis alleen hulp wanneer ze depressief zijn. In de manische periode voelen ze zich immers prima. Dat maakt de ziekte moeilijk te herkennen. In Nederland zijn er daardoor nog veel mensen bij wie niet de juiste diagnose is gesteld.

Laatst bijgewerkt: 30 december 2011

Oorzaken

Bij het ontstaan van een manisch-depressieve stoornis spelen biologische, psychische en sociale factoren een rol.

Biologische factoren

Bij het ontstaan van een manisch-depressieve stoornis speelt aanleg de belangrijkste rol. Aanleg wordt deels bepaald door erfelijke factoren: de manisch-depressieve stoornis komt in bepaalde families meer voor. Kinderen met een manisch-depressieve ouder krijgen deze stoornis niet automatisch, maar ze hebben er wel een grotere kans op.

Psychische factoren

Psychische factoren die een rol spelen bij het ontstaan van een manisch-depressieve stoornis zijn onder meer persoonlijke eigenschappen als het onvermogen om problemen op te lossen, niet goed steun kunnen vragen, gebrek aan zelfvertrouwen en de neiging tot perfectionisme.

Sociale factoren

Sociale factoren die het ‘uitbreken’ van de ziekte kunnen uitlokken zijn met name ingrijpende levensgebeurtenissen. Voorbeelden zijn: een bevalling, het verlies van een dierbaar persoon, problemen op het werk, maar ook een hevige verliefdheid.

Laatst bijgewerkt: 30 december 2011

Diagnose

De eerste stap is toegeven en accepteren dat er iets aan de hand is. Neem je gevoelens en klachten serieus. Hieronder lees je meer over wat jezelf kunt doen.

Praten

Het is belangrijk je problemen met anderen te delen. Praten lucht op! Door te praten over je problemen geef je voor jezelf toe dat ze er zijn. Door hardop te denken merk je wat voor klachten je hebt en hoe erg ze zijn. En misschien ontdek je dat je niet de enige bent met dit probleem. Misschien kan deze persoon je steun geven. Er rust nog altijd een taboe op psychische problemen. Veel mensen durven niet over hun problemen te praten uit schaamte of uit angst ‘gek’ gevonden te worden. Die angst is meestal onterecht.

Praten, maar met wie?

Het is belangrijk iemand te kiezen bij wie je je op je gemak voelt. Iemand die jou goed kent en die om je geeft. Dat kan een zus, broer of ouder zijn. Maar ook een goede vriendin of sportmaatje. Soms zijn problemen gemakkelijker te bespreken met iemand die je minder goed kent. Denk aan een collega, een vertrouwenspersoon of een bedrijfsarts. Het kan ook een geestelijk raadsman of –vrouw zijn.

Bellen

Wil je of kun je niet met iemand uit je omgeving praten? Dan kun je ook bellen met een telefonische hulpdienst. Je bepaalt zelf wanneer je belt en je kunt anoniem blijven. Ook familieleden en andere naasten kunnen hier terecht. Hieronder leest je twee voorbeelden van telefonische hulpdiensten.

• Psychische Gezondheidslijn
  De mensen aan de telefoon zijn vrijwilligers die veel weten over psychische problemen. Ze luisteren naar je, kunnen je steun bieden en advies geven. Ze hebben telefoonnummers en adressen van patiëntenverenigingen en hulpverleners bij je in de buurt. Bel 0900 903 903 9 (€ 0,20 p/min. elke werkdag van 10.00 – 16.00 uur).
• Sensoor
  Deze telefonische hulpdienst is dag en nacht bereikbaar. De mensen aan de telefoon zijn vrijwilligers die weten hoe belangrijk het is om je verhaal aan iemand kwijt te kunnen. Bel 0900 0767 (€ 0,05 p/min.).

Schrijven

Misschien kun je niet over je problemen praten, omdat het te gevoelig is. Dan kun je je problemen ook opschrijven. Schrijven kan een manier zijn om onder woorden te brengen wat je bezighoudt. Je kunt het voor jezelf houden en het in een dagboek opschrijven. Ook kun je iemand een brief schrijven. Je kunt je verhaal of vraag ook mailen naar de Psychische Gezondheidslijn. 

Online tools en therapie
Voor veel klachten kan het internet een uitkomst bieden. Dit, al dan niet begeleide, online aanbod varieert van tools tot therapie.

Informatie zoeken
Informatie kan je helpen inzicht te krijgen in je problemen of klachten. Over psychische problemen en psychiatrische ziekten bestaan folders, brochures, (zelfhulp) boeken, dvd’s en internetsites zoals deze.

Brochures, boeken en dvd’s kun je bestellen in de webwinkels van het Fonds Psychische Gezondheid en het Trimbos instituut. Je kunt ook terecht bij een Informatiewinkel Geestelijke Gezondheidszorg bij je in de buurt. Daar vind je informatie over psychische problemen, behandelingen en therapeuten. Adressen vind je in de telefoongids of op internet.

Veel instellingen voor geestelijke gezondheidszorg organiseren informatiebijeenkomsten over psychische problemen. Sommige bijeenkomsten zijn voor mensen met een bepaald psychisch probleem, andere zijn voor partners of ouders. Ze worden vaak aangekondigd in huis-aan-huisbladen.

Cursussen en trainingen bij instellingen voor geestelijke gezondheidszorg 
Elke instelling voor geestelijke gezondheidszorg (GGZ) geeft trainingen en cursussen voor het aanpakken van lichte psychische klachten. Kijk voor meer informatie op de website van de instelling voor geestelijke gezondheidszorginstelling bij je in de buurt.

Hulp zoeken
Gaan de klachten niet over? Of worden ze erger en maak je je daar zorgen over? Merk je dat je niet goed meer kunt functioneren? Dan is het verstandig om hulp te zoeken bijvoorbeeld bij de huisarts.

Tips voor mensen met een manisch-depressieve stoornis

• Zorg voor regelmaat: sta op tijd op, eet driemaal per dag en ga op tijd naar bed.
• Neem voldoende rust, maar zorg ook voor voldoende lichaamsbeweging. Ga regelmatig wandelen, fietsen of zwemmen.
• Doe ontspanningsoefeningen. Deze kunnen je onrust verminderen en helpen om beter te slapen.
• Vermijd situaties die spanningen opleveren. Pak niet teveel activiteiten ineens aan.
• Hou je stemmingen en activiteiten bij, bijvoorbeeld in een schrift. Zo kun je een volgende manische of depressieve periode (episode) tijdig signaleren.
• Trek op tijd aan de bel bij je hulpverlener en je omgeving als je voelt dat het mis dreigt te gaan.
• Vertel mensen in jouw omgeving die je vertrouwt, over de stoornis en vraag hen hulp bij het signaleren van een nieuwe episode.

Laatst bijgewerkt: 30 december 2011

 

Behandeling

De ziekte gaat niet ‘gewoon’ over en is ook niet te genezen. Wel is ze goed te behandelen. Met behandeling kunnen mensen met een manisch-depressieve stoornis over het algemeen een tamelijk ‘normaal’ leven leiden. Lotgenotencontact en zelfzorg zijn daarbij belangrijk.

Medicijnen in combinatie met therapie

Het is belangrijk de behandeling met medicijnen te combineren met psycho-educatie, gesprekstherapie of lotgenotencontact. Deze helpen iemand met een manisch-depressieve stoornis beter inzicht te krijgen in zijn ziekte en zich meer bewust te worden van zijn stemming.

Therapie

Therapie helpt om de signalen te leren herkennen die op het uitbreken van een nieuwe episode (manische of depressieve periode) kunnen wijzen. Daardoor kan op tijd ingegrepen worden en kun je situaties die een nieuwe episode kunnen uitlokken, vermijden. Ook leer je hoe u uw stemming kunt beïnvloeden. En hoe je kunt leven met de beperkingen en mogelijkheden van jouw ziekte. Vaak draagt therapie eveneens bij aan een goed medicijngebruik.

Medicijnen

Medicijnen spelen een belangrijke rol bij de behandeling van de manisch-depressieve stoornis. Ze helpen de stemmingswisselingen onder controle te brengen. Tijdens een manische periode of een depressie kunnen ze de verschijnselen verminderen. In normale periodes helpen ze een volgende ‘uitbraak’ te voorkomen.

Blijven gebruiken

Bij ongeveer 70% van de mensen met een manisch-depressieve stoornis heeft behandeling met medicijnen effect. De medicijnen kunnen de manisch-depressieve stoornis echter niet genezen. Daarom moeten ze voor lange tijd worden geslikt. Stoppen betekent meestal een grote kans op een nieuwe manische of depressieve periode. Gebruik de medicijnen dus regelmatig en stop nooit zonder eerst met jouw behandelaar te hebben overlegd.

Juiste dosis

Het meest gebruikte medicijn is lithium. Het zorgt voor een stabielere stemming en helpt een nieuwe episode te voorkomen. Bij dit medicijn is het erg belangrijk de exacte effectieve dosis te vinden. Dat kost enige tijd. Er is regelmatig bloedcontrole nodig om te kijken wat de werkzame hoeveelheid lithium in het bloed is. Andere vergelijkbare medicijnen die gebruikt kunnen worden zijn carbamazepine en valproaat.

Antipsychotica

Tijdens een manische periode kan de behandelaar zogenaamde antipsychotica of neuroleptica voorschrijven. Deze middelen verminderen verschijnselen zoals grootheidswanen en werken kalmerend. Daardoor wordt de gebruiker rustiger, slaapt hij beter en is beter te begrijpen.

Antidepressiva

In een depressieve periode kan de behandelaar een antidepressivum voorschrijven om de depressieve gevoelens te bestrijden. Dit gebeurt echter met enige terughoudendheid, omdat antidepressiva soms een manie kunnen opwekken.

Slaapmiddelen

Soms worden tijdelijk kalmerings-of slaapmiddelen voorgeschreven. Deze middelen werken direct. Ze kunnen een aantal symptomen van de manisch-depressieve stoornis verminderen, zoals slapeloosheid, angst, spanning en onrust. Tijdens de manische periode versterkt slaapgebrek de manie. Een slaapmiddel kan deze remmen. Meestal worden slaapmiddelen niet langer dan enkele weken gebruikt.

Opname

Soms is opname in een psychiatrisch ziekenhuis nodig, met name wanneer er acuut levensgevaar dreigt door gedachten aan zelfdoding tijdens een depressie of gevaarlijk gedrag tijdens een manie. Tot zo’n opname wordt besloten in samenspraak met de patiënt, de huisarts, de behandelaar en de familie.

Laatst bijgewerkt: 30 december 2011

Je Omgeving

De manisch-depressieve stoornis is een onvoorspelbare aandoening die telkens opnieuw de kop kan opsteken. Mensen kunnen tijdens een manische of depressieve periode grote problemen krijgen en schade veroorzaken. Ze krijgen soms torenhoge schulden. Ze raken vaak hun werk, vrienden en relatie kwijt. Soms proberen ze een einde te maken aan hun leven. Gevoelens van schuld, schaamte en vernedering komen veel voor. Wanneer ze weer normaal functioneren, moeten ze de ontstane schade ongedaan zien te maken. Het is beter het niet zover te laten komen en tijdig hulp te zoeken.

Tips voor de omgeving

• Schakel tijdig hulp in. De persoon in kwestie zal dat zelf namelijk niet snel doen.
• Vertel in het contact met de huisarts en andere hulpverleners zo goed mogelijk hoe de persoon normaal gesproken is.
• Zoek meer informatie over de manisch-depressieve stoornis in bibliotheek, boekhandel of op internet. Leer de ziekte te herkennen en de signalen van een nieuwe episode. Het is belangrijk te leren omgaan met de manisch-depressieve stoornis zonder er zelf aan onderdoor te gaan. Leer welke verantwoordelijkheden je van de ‘patiënt’ kan overnemen en welke niet.
• Waarschuw de persoon in een vroeg stadium wanneer er weer een manische of depressieve periode dreigt aan te komen. Maak met de persoon zelf en met de behandelaar afspraken over hoe te handelen in zo’n situatie.
• Zoek zelf steun als het je teveel wordt.

Laatst bijgewerkt: 30 december 2011

Advies

Organisaties

Fonds Psychische Gezondheid
Psychische Gezondheidslijn, voor vragen over psychische problemen. Telefoon: 0900 903 903 9 (op werkdagen van 10.00 – 16.00 uur, € 0,20 p/m) of stel je vraag via het online formulier.

Vereniging Manisch Depressieven en Betrokkenen
Voor advies, informatie en contact met lotgenoten
Tel  030 - 2803030  (informatielijn)
Tel: 0900 - 5123456 (lotgenotenlijn, € 0,10 p/min).
 
Pandora Depressielijn
Praat met lotgenoten over ervaringen met depressie en behandeling. Tel. 0900 - 6120909 (€ 0,10 p/min). 
 
Labyrint-In Perspectief
Landelijke zelfhulporganisaties van en voor familieleden van psychiatrische patiënten. Telefonische Hulplijn 0900 - 2546674 (€ 0,20 p/min.).

Trimbos-instituut
Het Trimbos-instituut zet zich in voor het verbeteren van de geestelijke gezondheid door het delen van kennis.
 
Hulp & Instanties
Hier vind je meer informatie over hulp & Instanties. Wie doet wat en waar vind je ze bij jou in de buurt.
 
________________________________________
 
Meer lezen
 
Leven met manisch depressieve stoornis De auteur heeft zich tot doel gesteld om de huidige beschikbare kennis over de aandoening zo toegankelijk mogelijk weer te geven.
J. Kragten, 2000.
ISBN 9031334324
 
De onrustige geest Een leven met manische depressiviteit
K. Redfield Jamison, 2003.
ISBN 9024526418
 
Manisch Depressief In de serie Spreekuur Thuis.
H. Kamp, 2002.
ISBN 9066112182
 
Manisch-Depressief Een gids voor patiënt, familie, hulpverlener en geïnteresseerde.
P. Sienaert en Els D., 2005.
ISBN 9020952587

Lees het ervaringsverhaal van meneer Dijkstra op de website van het Fonds Psychische Gezondheid.

Laatst bijgewerkt: 30 december 2011