Postnatale depressie

Overzicht

Somberheid na de bevalling

Een kind krijgen is een ingrijpende gebeurtenis. De jonge moeder maakt in korte tijd veel veranderingen door. Lichamelijk en hormonaal, maar ook emotioneel en sociaal. Ze staat opeens voor een nieuwe, grote verantwoordelijkheid. De baby vraagt veel zorg. Geen wonder dat veel vrouwen de eerste dagen na een bevalling snel last hebben van spontane huilbuien, prikkelbaarheid, nervositeit en slaapproblemen. Babyblues worden die huildagen wel genoemd. Maar liefst 50 tot 80% van alle vrouwen die een kind krijgen, hebben hier last van. Vaak in de derde tot tiende dag na de bevalling. Meestal gaan deze babyblues vanzelf over.

Postpartum depressie

Sommige vrouwen zijn maandenlang somber. Al hadden ze zich vooraf nog zo op de baby verheugd. Nu die er is voelen ze zich niet blij. Ze zijn prikkelbaar, angstig en neerslachtig. Jonge moeders met deze klachten hebben een postpartum depressie. Dat is een depressie na de bevalling, soms ook postnatale depressie genoemd (letterlijk: depressie na de geboorte). Soms beginnen de klachten pas na enkele weken of als de moeder stopt met borstvoeding geven of weer gaat werken.

Hoe vaak komt het voor?

Ongeveer 10% van de jonge moeders krijgt na de bevalling in meer of mindere mate een depressie. Dat zijn in Nederland per jaar zo’n 20.000 van de 200.000 zwangere vrouwen.
Een postpartum depressie raakt veel mensen. Het is niet iets om je voor te schamen of om verborgen te houden.

Laatst bijgewerkt: 30 december 2011

Symptom

De symptomen van de postpartum depressie komen sterk overeen met die van andere depressies. Veel verschijnselen van een postpartum depressie lijken gewoon. Een jonge moeder komt vaak slaap tekort, geen wonder dus dat ze moe is. En een baby is erg kwetsbaar, dus bezorgdheid ligt voor de hand. Maar de klachten nemen bij de postpartum depressie zulke extreme vormen aan dat de moeder haar taken niet meer normaal kan vervullen. De spreekwoordelijke roze wolk van het prille moederschap is een loodgrijs wolkendek geworden. Ook vrouwen die een miskraam of abortus hebben gehad, kunnen een depressie krijgen. Die wordt makkelijk over het hoofd gezien. Een tijdje verdrietig en in de war zijn is in die omstandigheden heel normaal.

De meest voorkomende klachten zijn:

• Sombere stemming.
• Gebrek aan interesse en initiatief.
• Weinig plezier beleven aan de baby of zelfs heftige gevoelens van afkeer en haat hebben t.o.v. de baby.
• Geen ‘moedergevoel’ hebben of juist overbezorgd zijn voor de baby.
• Extreme vermoeidheid en lusteloosheid.
• Huilbuien.
• Prikkelbaarheid en agressieve uitvallen (bijvoorbeeld schelden en verwijten maken).
• Concentratieproblemen, verwardheid en vergeetachtigheid.
• Slapeloosheid of juist een extreem grote slaapbehoefte.
• Gebrek aan eetlust of juist overdreven eetlust.
• Weinig zelfvertrouwen, het gevoel niets waard te zijn en ongeschikt te zijn voor het moederschap.
• Het gevoel van binnen dood of leeg te zijn.
• Gevoelens van machteloosheid, wanhoop en angst. Sterke neiging tot piekeren
• Meer algemene klachten zoals hoofdpijn, duizeligheid en misselijkheid.

Postpartum psychose

Een enkele vrouw krijgt ook last van waandenkbeelden. Ze verliest het contact met de werkelijkheid. Dan is er sprake van een postpartum psychose. De moeder denkt dan bijvoorbeeld dat het kind niet van haar is. Of ze ziet in een flits voor zich dat ze de baby van de commode laat vallen. Ze kan zo somber zijn dat ze denkt dat zij of de baby dood beter af is. In zo’n geval moet direct deskundige hulp worden ingeschakeld.

Laatst bijgewerkt: 10 januari 2012

Oorzaken

Een postpartum depressie ontstaat door een combinatie van biologische, sociale en psychische factoren.

Biologische factoren

Een belangrijke biologische factor is aanleg. Aanleg wordt deels bepaald door erfelijkheid. Vrouwen bij wie depressie in de familie voorkomt, hebben een grotere kans om een postpartum depressie te krijgen. Daarnaast kan fysieke en emotionele uitputting een depressie in de hand werken. Andere lichamelijke factoren zijn: veranderingen in de hormoonbalans, een verstoorde schildklierwerking en verstoring van de vitaminen-mineralenbalans (met name tekorten aan de vitamines B6 en B12, zink en ijzer).

Sociale factoren

Belangrijke sociale factoren die een depressie kunnen oproepen zijn ervaringen of gebeurtenissen - positieve of negatieve - waardoor het leven opeens sterk verandert. Een kind krijgen is zo’n ingrijpende verandering. De kans op een postpartum depressie neemt toe als die samenvalt met andere ingrijpende gebeurtenissen, zoals een verhuizing of het overlijden van een dierbare. Het risico wordt ook verhoogd door relatieproblemen of een partner die weinig steun geeft tijdens de zwangerschap, de bevalling en de kraamdagen. Soms heeft de postpartum depressie te maken met onverwerkte ervaringen uit het verleden.

Perfecte moeder

Een andere sociale factor heeft te maken met de maatschappelijke normen over het moederschap en het ideale gezinsleven. Vrouwen horen perfecte, liefhebbende en gelukkige moeders te zijn. Moeder zijn is immers ‘het mooiste dat er is’. Zelf verwachten vrouwen vaak ook dat een baby hen gelukkig zal maken. Daar komt bij dat veel vrouwen tegenwoordig de zorg voor kinderen en huishouden combineren met een baan buitenshuis. Ze kunnen dan met zichzelf in conflict raken als het niet lukt de zware eisen van het moederschap en het bestaan als werkende vrouw probleemloos te combineren. Ze hebben het gevoel tekort te schieten of raken overbelast.

Psychische factoren

Tenslotte zijn ook psychische factoren, iemands persoonlijke eigenschappen, van invloed op het wel of niet krijgen van een postpartum depressie. Juist vrouwen die hoge verwachtingen hebben van het moederschap en zichzelf hoge eisen stellen, blijken gevoelig te zijn voor een postpartum depressie. Ze stellen zich vaak voor dat de zorg voor hun kind hen vanzelfsprekend afgaat. Dat ze hun ‘natuurlijke’ moedergevoelens maar hoeven te volgen. De kloof tussen hun verwachtingen en de werkelijkheid kan groot zijn, bijvoorbeeld als hun kind veel huilt of vaak ziek is. Ook kan een postpartum depressie uitgelokt worden door een moeilijk verlopende zwangerschap, een bevalling met een onverwacht medisch ingrijpen of de noodzaak de baby in het ziekenhuis te houden terwijl de moeder thuis met een lege wieg zit. Zulke ontwikkelingen passen immers niet in het verwachte sprookje. Ten slotte kunnen eigenschappen als slecht nee kunnen zeggen en moeilijk gevoelens kunnen uiten, de kans op een postpartum depressie vergroten.

Laatst bijgewerkt: 10 januari 2012

Diagnose

De eerste stap is toegeven en accepteren dat er iets aan de hand is. Neem je gevoelens en klachten serieus. Hieronder lees je meer over wat jezelf kunt doen.

Praten

Het is belangrijk je problemen met anderen te delen. Praten lucht op! Door te praten over je problemen geef je voor jezelf toe dat ze er zijn. Door hardop te denken merk je wat voor klachten je hebt en hoe erg ze zijn. En misschien ontdek je dat je niet de enige bent met dit probleem. Misschien kan deze persoon je steun geven. Er rust nog altijd een taboe op psychische problemen. Veel mensen durven niet over hun problemen te praten uit schaamte of uit angst ‘gek’ gevonden te worden. Die angst is meestal onterecht.

Praten, maar met wie?

Het is belangrijk iemand te kiezen bij wie je je op je gemak voelt. Iemand die jou goed kent en die om je geeft. Dat kan een zus, broer of ouder zijn. Maar ook een goede vriendin of sportmaatje. Soms zijn problemen gemakkelijker te bespreken met iemand die je minder goed kent. Denk aan een collega, een vertrouwenspersoon of een bedrijfsarts. Het kan ook een geestelijk raadsman of –vrouw zijn.

Bellen

Wil je of kun je niet met iemand uit je omgeving praten? Dan kun je ook bellen met een telefonische hulpdienst. Je bepaalt zelf wanneer je belt en je kunt anoniem blijven. Ook familieleden en andere naasten kunnen hier terecht. Hieronder leest je twee voorbeelden van telefonische hulpdiensten.

• Psychische Gezondheidslijn
  De mensen aan de telefoon zijn vrijwilligers die veel weten over psychische problemen. Ze luisteren naar je, kunnen je steun bieden en advies geven. Ze hebben telefoonnummers en adressen van patiëntenverenigingen en hulpverleners bij je in de buurt. Bel 0900 903 903 9 (€ 0,20 p/min. elke werkdag van 10.00 – 16.00 uur).
• Sensoor
• Deze telefonische hulpdienst is dag en nacht bereikbaar. De mensen aan de telefoon zijn vrijwilligers die weten hoe belangrijk het is om je verhaal aan iemand kwijt te kunnen. Bel 0900 0767 (€ 0,05 p/min.).

Schrijven

Misschien kun je niet over je problemen praten, omdat het te gevoelig is. Dan kun je je problemen ook opschrijven. Schrijven kan een manier zijn om onder woorden te brengen wat je bezighoudt. Je kunt het voor jezelf houden en het in een dagboek opschrijven. Ook kun je iemand een brief schrijven. Je kunt je verhaal of vraag ook mailen naar de Psychische Gezondheidslijn. 

Online tools en therapie
Voor veel klachten kan het internet een uitkomst bieden. Dit, al dan niet begeleide, online aanbod varieert van tools tot therapie.

Informatie zoeken

Informatie kan je helpen inzicht te krijgen in je problemen of klachten. Over psychische problemen en psychiatrische ziekten bestaan folders, brochures, (zelfhulp) boeken, dvd’s en internetsites zoals deze.

Brochures, boeken en dvd’s kun je bestellen in de webwinkels van het Fonds Psychische Gezondheid en het Trimbos instituut. Je kunt ook terecht bij een Informatiewinkel Geestelijke Gezondheidszorg bij je in de buurt. Daar vind je informatie over psychische problemen, behandelingen en therapeuten. Adressen vind je in de telefoongids of op internet.

Veel instellingen voor geestelijke gezondheidszorg organiseren informatiebijeenkomsten over psychische problemen. Sommige bijeenkomsten zijn voor mensen met een bepaald psychisch probleem, andere zijn voor partners of ouders. Ze worden vaak aangekondigd in huis-aan-huisbladen.

Cursussen en trainingen bij instellingen voor geestelijke gezondheidszorg 

Elke instelling voor geestelijke gezondheidszorg (GGZ) geeft trainingen en cursussen voor het aanpakken van lichte psychische klachten. Kijk voor meer informatie op de website van de instelling voor geestelijke gezondheidszorginstelling bij je in de buurt.

Hulp zoeken

Gaan de klachten niet over? Of worden ze erger en maak je je daar zorgen over? Merk je dat je niet goed meer kunt functioneren? Dan is het verstandig om hulp te zoeken bijvoorbeeld bij de huisarts.

Tips voor vrouwen met postpartum depressie

• Neem je klachten serieus.
• Probeer te accepteren dat je je niet voelt zoals je zou willen. Verzet je er niet tegen.
• Praat met je omgeving over jouw gevoelens en zorgen, ook al vind je dat moeilijk.
• Sta jezelf ‘fouten’ toe. Moeder zijn leer je met vallen en opstaan.
• Laat je partner ook voor de baby zorgen.
• Neem tijd en rust voor jezelf, met én zonder de baby.
• Zoek deskundige hulp als de klachten lang aanhouden of te hevig zijn.

De negatieve gevoelens die horen bij een postpartum depressie, verdwijnen wanneer de depressie voorbij is. Wacht daarom niet met hulp zoeken. Een postpartum depressie is goed te behandelen.

Laatst bijgewerkt: 10 januari 2012

Behandeling

Therapie helpt

De duur van een postpartum depressie is bij elke vrouw verschillend. Een onbehandelde depressie duurt gemiddeld vier tot zes maanden. Maar ze kan ook langer aanhouden, soms zelfs jaren. Dat hoeft niet, want postpartum depressie is over het algemeen goed te behandelen. Met gesprekstherapie en medicijnen worden goede resultaten bereikt. Ook contact met lotgenoten, bijvoorbeeld in een zelfhulpgroep, kan bijdragen aan het herstel. Bij een lichamelijke oorzaak van de depressieve klachten zal de therapie zich richten op herstel van de lichamelijke balans, door behandeling met hormonen, vitaminen of mineralen.

Medicijnen

Meestal worden bij een postpartum depressie antidepressiva voorgeschreven. Deze medicijnen beïnvloeden de stoffen in het lichaam die gevoelens en stemmingen bepalen. Bij meer dan de helft van de patiënten leidt het gebruik van antidepressiva tot vermindering van de depressie. Dit effect is voelbaar vanaf vier tot zes weken na het begin van het gebruik. De omgeving ziet vaak al eerder veranderingen. Voor een goed resultaat is het belangrijk de medicijnen lang genoeg, zeker vier tot zes maanden, te gebruiken.

Gebruik in overleg met arts

Antidepressiva zijn niet verslavend, maar hebben wel bijwerkingen. Deze verschillen per gebruiker en per soort. Overleg daarom met de arts over het antidepressivum dat het beste bij je past. Combinatie van medicijngebruik met het geven van borstvoeding is tegenwoordig soms mogelijk, maar moet voor iedereen zorgvuldig afgewogen worden. Verder is het belangrijk veranderingen in het gebruik te overleggen met de behandelaar. Het gebruik van antidepressiva moet langzaam afgebouwd worden in verband met mogelijke onttrekkingsverschijnselen. 

Slaapmiddelen

Soms schrijft de huisarts of behandelaar tijdelijk kalmerings-of slaapmiddelen voor. Deze middelen werken direct. Ze helpen tegen slapeloosheid, angstgevoelens, spanning en onrust. Het gebruik van slaapmiddelen wordt bij voorkeur tot enkele weken beperkt.

Herhaling voorkomen

Zo’n 60% van de vrouwen die een postpartum depressie hebben meegemaakt, krijgen hier bij een volgende zwangerschap opnieuw last van. Bepaalde maatregelen kunnen helpen om deze kans te verkleinen. Als een lichamelijke verstoring de oorzaak was van de depressieve klachten zijn deze te bestrijden met bijvoorbeeld een goede en gevarieerde voeding (met veel kalk en vitamine B6) of het gebruik van hormoonpreparaten direct na de bevalling. Ook kan het helpen tijdens de zwangerschap en na de bevalling veel rust te nemen, duidelijke kraambezoektijden in te stellen en ingrijpende veranderingen, bijvoorbeeld de start van een studie of verhuizing, in deze periode te vermijden.

Laatst bijgewerkt: 10 januari 2012

Je Omgeving

De somberheid, futloosheid en het gebrek aan blijdschap over de baby staan in schril contrast met de verwachte roze wolk. Daarom heeft de moeder met een postpartum depressie vaak last van sterke gevoelens van schaamte en schuld. Jonge moeders praten sowieso niet gemakkelijk over negatieve gevoelens bij het ‘moederen’. Daardoor denken vrouwen met een postpartum depressie vaak dat zij de enigen zijn die zich zo voelen. Jammer genoeg, want dat is beslist niet waar! Jonge moeders met een postpartum depressie ontkennen bovendien soms hun gevoelens. Hun isolement wordt daardoor alleen maar groter. Sommige vrouwen denken zelfs dat hun gevoelens het bewijs zijn dat ze ‘onbewust’ het kind niet willen. Ze beseffen niet dat de negatieve gevoelens bij de ziekte horen en verdwijnen wanneer de depressie voorbij is.

Tips voor de omgeving

• Praat met de jonge moeder over haar gevoelens en gedachten. Help haar te praten over de negatieve gevoelens, zonder dat ze zich daar schuldig over voelt.
• Probeer de depressieve gevoelens niet ‘weg te praten’. Geef geen adviezen en tips. Begrip, sympathie en de bereidheid serieus te luisteren zijn het belangrijkst.
• Overleg welk deel van de zorg voor kind en huishouden u als partner, familie en vrienden kunt overnemen, zodat de jonge moeder ook tijd voor zichzelf heeft.
• Iedereen in de omgeving van een vrouw met een postpartum depressie kan slachtoffer worden van haar agressieve buien en uitvallen. Bedenk dat die bij de depressie horen. Juist jij bent het ‘doelwit’, omdat de moeder zich bij jou durft te uiten en veilig voelt.
• Overleg met de huisarts als je je zorgen maakt over de jonge moeder en deze elk probleem ontkent.
• Zoek zelf steun als het je teveel wordt.

Laatst bijgewerkt: 10 januari 2012

Advies

Organisaties
 
Fonds Psychische Gezondheid
Psychische Gezondheidslijn, voor vragen over psychische problemen. Telefoon: 0900 903 903 9 (op werkdagen van 10.00 – 16.00 uur, € 0,20 p/m) of stel je vraag via het online formulier.

Pandora Depressielijn
Praat met lotgenoten over ervaringen met depressie en behandeling. 0900 - 6120909 (€ 0,10 p/min). 
 
Labyrint-In Perspectief
Landelijke zelfhulporganisaties van en voor familieleden van psychiatrische patënten. Telefonische Hulplijn 0900 - 2546674  (€ 0,20 p/min.).

Trimbos-instituut
Het Trimbos-instituut zet zich in voor het verbeteren van de geestelijke gezondheid door het delen van kennis.

Hulp & Instanties
Hier vind je meer informatie over hulp & Instanties. Wie doet wat en waar vind je ze bij jou in de buurt.
 
 
________________________________________
 
Meer lezen
 
Als je depressief bent na de bevalling Hoe herken je zo'n depressie? Is depressie te voorkomen en hoe krabbel je weer op? Dit boek geeft een antwoord op deze en andere vragen..
M. Cuisinier, J. Smit-Wiersinga, 2002.
ISBN 9026957304
 
De geboorte van moeder en kind De eerste jaren van een veranderd leven.
R. Boswijk-Hummel, 2003 (6e druk)
ISBN 9060204948
 
De gelukkige huisvrouw H. van Royen, 2002
ISBN 9041703470
 
Lees het ervaringsverhaal van Esther op de website van het Fonds Psychische Gezondheid

Laatst bijgewerkt: 10 januari 2012