Meer lezen over

Bipolaire stoornis

Wat is een bipolaire stoornis?

 

Wat is een bipolaire stoornis?

Als je een bipolaire stoornis hebt, kan je humeur zomaar omslaan voor een langere periode. Polair komt van pool, een ander woord voor uiterste. Depressie is het ene uiterste, manie het andere. Tijdens de manie ben je vrolijk en uitgelaten en denk je dat je alles aankunt. Tijdens de depressie voel je je juist neerslachtig en somber. Daar tussenin voel je je normaal. Zo’n normale periode kan gerust een half jaar duren. Maar die grote omslagen zijn een flinke belemmering voor een fijn leven.

 

Ook wel: manisch-depressieve stoornis

Deze stoornis ontstaat vaak tussen het 15e en 25e levensjaar en wordt ook wel een manisch-depressieve stoornis genoemd. Sommige mensen hebben meer last van depressies, anderen meer van manieën. Dat varieert nogal. Maar na een tijdje is een patroon te herkennen.

 

Deze stoornis blijft

Een bipolaire stoornis gaat niet over. Medicijnen en therapie kunnen wel de klachten verminderen of extreme wisselingen voorkomen. Een manische of een depressieve periode duurt gemiddeld drie tot zes maanden. Manieën duren meestal korter dan depressies.

 

Hoe vaak komt bipolaire stoornis voor?

Van alle volwassen Nederlanders tot 65 jaar heeft 1-2% ooit in zijn leven de verschijnselen van een bipolaire stoornis gehad. Mannen hebben er even vaak last van als vrouwen.

 

Zo herken je een bipolaire stoornis

Lees wat de symptomen van een bipolaire stoornis zijn. Direct contact opnemen met een professionele hulpverlener kan ook.

 

Symptomen bipolaire stoornis

Zo herken je een bipolaire stoornis

Er zijn verschillende symptomen. Sommige symptomen kenmerken de periode dat iemand heel uitgelaten en opgewonden is: de manie. Andere tekenen vooral de depressie, als iemand heel somber en neerslachtig is. Beide uitersten kunnen zorgen voor problemen met de mensen in de omgeving.

De manie: licht of heftig

Manies kunnen heel heftig zijn of vrij licht. Hypomanie is een lichte manie. Deze vorm is soms zelfs moeilijk te onderscheiden van normale opwinding en normale opgewektheid. Dat geldt niet voor een heftige manie: dan kun je zelfs psychotisch worden en dingen zien, denken of voelen die er niet zijn (waan of hallucinatie).

 

Symptomen van manie en hypomanie

Tijdens een manie ben je bijvoorbeeld:

  • extreem uitgelaten

  • overdreven vrolijk

  • prikkelbaar, snel boos

  • opgewonden, geagiteerd

  • ruzie aan het zoeken

  • ’s avonds helemaal niet moe en ‘s nachts klaarwakker

  • veel aan het praten, bellen of e-mailen

  • vol gedachten die alle kanten opschieten

  • niet in staat om stil te zitten

  • constant bezig: je kunt bijna niet stoppen

  • onoverwinnelijk: je hebt het gevoel alles aan te kunnen

  • seksueel ongeremd of – wat minder heftig - heb je meer zin in seks

  • in staat heel impulsief dingen te doen zonder rekening te houden met nadelige gevolgen: denk aan te hard rijden of te veel geld uitgeven

Symptomen van depressie

Tijdens de depressie ben je bijvoorbeeld:

  • in een sombere of geïrriteerde stemming

  • lusteloos en heb je nergens zin in

  • ongeïnteresseerd in school of je hobby's

  • moe of uitgeput

  • emotieloos

  • liever alleen en wil je geen contact met anderen

  • negatief over jezelf, je hebt weinig of geen gevoel van eigenwaarde

  • leeg, lijkt het wel: je hebt niks te zeggen

  • aan het denken aan de dood, of zelfdoding

  • minder of juist meer gaan eten

En je:

  • slaapt slecht of je slaapt juist veel

  • wordt vroeg wakker

  • hebt minder behoefte aan seks

  • zegt afspraken af

 

Bipolaire stoornis is moeilijk te herkennen

Het is voor jezelf, maar ook voor een arts, moeilijk vast te stellen of je manisch-depressief bent. Tijdens een manie voel je je meestal namelijk prima en vind je jezelf niet ziek. Sterker nog, de symptomen zijn soms zo mild dat je niet eens bedenkt dat er iets aan de hand is. Terwijl de twee uitersten – manie en depressie - voor de diagnose allebei nodig zijn.

Hoe ontstaat een bipolaire stoornis?

We vertellen je graag meer over de oorzaken van een bipolaire stoornis.

Oorzaken bipolaire stoornis

 

Hoe ontstaat een bipolaire stoornis?

We weten nog niet veel over de oorzaken. Wel weten we welke factoren de kans op de stoornis verhogen.

 

Biologische factoren

Een bipolaire stoornis is voor een deel erfelijk: in bepaalde families komt het gewoon vaker voor. Kinderen van manisch-depressieve ouders hebben een grotere kans dan andere mensen. En als je eeneiige tweelingbroer of -zus het heeft, is de kans dat je het zelf ook krijgt 50% tot 70%.

Psychische factoren

Kinderen en jongeren die in hun jeugd mishandeld zijn of verwaarloosd, hebben een grotere kans op een bipolaire stoornis.

 

Sociale factoren

Mensen zonder relatie hebben vaker een bipolaire stoornis dan mensen met. Ook komt de stoornis vaker voor bij mensen die in de stad wonen.

 

Dit kun je zelf doen

Er zijn een aantal stappen die je zelf kunt zetten als je een bipolaire stoornis hebt. Direct contact opnemen met een professionele hulpverlener kan ook.

Wat kun je zelf doen bij een bipolaire stoornis?

 

Dit kun je zelf doen

Een belangrijke eerste stap is accepteren dat je een probleem hebt. Luister goed naar je lichaam. Dat klinkt misschien gek, bij een psychische stoornis. Maar het is zo: je lichaam vertelt je wanneer je je rust moet nemen en wanneer er weer een manie of depressie aankomt. Probeer die voortekenen bij jezelf te herkennen. Deze adviezen helpen je om grip te krijgen.

 

Lees en leer zoveel mogelijk over je stoornis

Zorg ervoor dat je genoeg te weten komt over je stoornis. Net als de mensen die belangrijk voor je zijn. Zo praat je makkelijker met elkaar.

 

Bepaal zelf wie je wat vertelt

Veel mensen schrikken van psychische klachten en reageren negatief. Bepaal zelf tegen wie je wat zegt. Oppervlakkige kennissen vertel je een beperkte versie. Het complete verhaal is alleen voor mensen die dichtbij je staan.

 

Inzicht in je voortekenen en proces

Zoek samen met je behandelaar, familie en vrienden uit wat er meestal gebeurt voordat je weer een manische of depressieve periode krijgt. Misschien merk je dat je gedachten beginnen te racen, dat je weer wat prikkelbaarder wordt, moeilijk uit bed komt of ’s nachts juist klaarwakker bent. Schrijf de voortekenen op en stel eventueel een noodplan op. Daar zet je in wat er moet gebeuren en wie jou helpt als je in een manische of depressieve periode zit en je je eigen situatie niet goed meer kunt inschatten. Als de voortekenen bekend zijn, kun je straks samen op tijd ingrijpen.

 

Vraag hulp

Je vrienden, familie en hulpverleners zijn je bondgenoten. Spreek af bij wie je terecht kunt voor hulp, ook 's avonds en in het weekend. Door dat van tevoren te doen, houd je het overzichtelijk voor iedereen. Zoek ook contact met lotgenoten. Bij mensen met dezelfde ervaring vind je steun, herkenning en advies. De Vereniging Manisch Depressieven en Betrokkenen organiseert deze contacten. Ook heeft de vereniging een forum voor volwassenen en een voor jongeren.

 

Hulp via telefoon, mail of chat

  • MIND Korrelatie: hier zitten professionele hulpverleners voor je klaar, elke werkdag van 9.00 tot 18.00 uur. Bel 0900 – 1450 (€ 0,15 per minuut). Ook kun je mailen of chatten.

  • Sensoor: hier zitten vrijwilligers die weten hoe belangrijk het is om je verhaal aan iemand kwijt te kunnen. Ze zijn dag en nacht bereikbaar via 0900 – 0767 (€ 0,05 per minuut). Mailen en chatten kan ook.

  • Vereniging Manisch Depressievenen en Betrokkenen: voor een persoonlijk gesprek met lotgenoten (elke dag van 11:00 tot 21:00 uur) via 0900 – 5123456 (€ 0,10 per minuut).

 

Behandeling van een bipolaire stoornis

Lees over de verschillende behandelingen van een bipolaire stoornis. Contact opnemen met een professionele hulpverlener kan ook.

 

Behandeling bipolaire stoornis

Deze behandelingen verlichten de symptomen

De behandeling van een bipolaire stoornis bestaat uit medicijnen, voorlichting of therapie. De behandeling geneest de stoornis niet, maar vermindert vaak wel de symptomen.

Medicijnen

Als je middenin een manie of depressie zit, is het belangrijk dat de verschijnselen zo snel mogelijk verminderen. Dit kan met medicijnen, rust en structuur. Meestal blijf je ook na zo’n periode medicijnen gebruiken. Zo houd je je stemming stabiel en kan je een nieuwe depressie of manie voorkomen of uitstellen.

Voorlichting

Voorlichting of psycho-educatie geeft je inzicht in de stoornis, waardoor je er beter mee om kunt gaan. Zo leer je bijvoorbeeld de voortekenen van een manische of depressieve periode herkennen. En wanneer je ze kunt verwachten: vaak zo’n een tot vier weken van tevoren. Met dat soort inzichten ben je samen met je omgeving beter voorbereid op zo’n periode.

 

Psychologische behandelingen

Er zijn drie vormen van psychologische behandeling die een terugval kunnen voorkomen of beperken.

  1. Cognitieve therapie: je leert dat je stemming, gedachten en gedrag onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Ook leer je een beginnende manie of depressie op tijd te herkennen.

  2. Combinatie van interpersoonlijke therapie en sociale-ritmetherapie: je kijkt naar het verband tussen belangrijke gebeurtenissen (bijvoorbeeld verhuizen, een kind krijgen, ernstig ziek worden, een sterfgeval) en je wisselingen in stemming. In de sociale-ritmetherapie werk je aan een vast dag- en nachtritme en een vast patroon van sociale activiteiten zoals kletsen met vrienden, sporten of samen eten.

  3. Gezinsgerichte therapie: deze therapie verbetert onder andere de communicatie en de sociale vaardigheden van een gezin. Ook daarmee kun je een terugval voorkomen.

 

Ken je iemand met een bipolaire stoornis?

We geven je graag advies als iemand in je omgeving een bipolaire stoornis heeft.
 

Bipolaire stoornis en de omgeving

 
Omgaan met iemand die bipolair is

Een bipolaire stoornis maakt iemand een leven lang kwetsbaar. Als iemand in je omgeving de stoornis heeft, beïnvloedt dat ook jouw leven. Tijdens de manische of depressieve periode zie je deze persoon veranderen in iemand die bijvoorbeeld sneller ruzie maakt, onverantwoord veel geld uitgeeft of denkt aan zelfdoding. Deze adviezen helpen je verder:

 

Lees en leer zoveel mogelijk over de bipolaire stoornis. Gebruik je energie om actief aan de slag te gaan met de situatie. Bijvoorbeeld door samen een cursus over de stoornis te volgen.

 

Geef je eigen grenzen aan. Iemand is ziek, maar dat betekent niet dat je alles hoeft te accepteren. Bespreek eerlijk waar je grenzen liggen. Je kunt het bijvoorbeeld best oneens zijn met elkaar, maar om de haverklap ruzie is niet oké.

 

Betrek vervelende gebeurtenissen niet teveel op jezelf. Heftige buien en het bijbehorende gedrag komen door de stoornis. Niet door jou.

 

Soms dichtbij, soms op afstand. Vraag waar je iemand wel en niet bij kunt helpen. Bepaal ook zelf wanneer je afstand neemt en wanneer je in de buurt blijft.

 

Zoek afleiding. Blijf dingen doen die je plezier en ontspanning geven. Zo voorkom je overbelasting.

 

Lucht af en toe je hart bij mensen in je omgeving. Praten met mensen die in een vergelijkbare situatie zitten kan ook prettig zijn. Dat kan via de Vereniging Manisch-Depressieven en Betrokkenen (VMDB) of bij Labyrint-In Perspectief.

 

Hulp via telefoon, mail of chat
  • MIND Korrelatie: hier zitten professionele hulpverleners voor je klaar, elke werkdag van 9.00 tot 18.00 uur. Bel 0900 – 1450 (€ 0,15 per minuut). Ook kun je mailen of chatten.

  • Sensoor: hier zitten vrijwilligers die weten hoe belangrijk het is om je verhaal aan iemand kwijt te kunnen. Ze zijn dag en nacht bereikbaar via 0900 – 0767 (€ 0,05 per minuut). Mailen en chatten kan ook.

 

Overleg met de behandelaar

Als vriend, vriendin of familie kun je veel bijdragen aan de behandeling van iemand met een depressie. Informeer ernaar bij de behandelaar. Kijk ook of er bijeenkomsten of cursussen zijn voor familieleden.

 

Wil je meer weten over de bipolaire stoornis?

Deze organisaties kunnen je er meer over vertellen.

Meer informatie over bipolaire stoornis

 

Meer weten over de bipolaire stoornis

Deze organisaties kunnen je meer vertellen over de bipolaire stoornis. Meteen door naar hulp en instanties bij jou in de buurt kan ook.

Vereniging Manisch Depressieven en Betrokkenen

Voor advies, informatie en contact met lotgenoten. Informatielijn: 030 – 2803030 en de Lotgenotenlijn: 0900 – 5123456 (€ 0,10 per minuut). En een forum, voor volwassenen en jongeren.

Labyrint-In Perspectief

Landelijke zelfhulporganisaties van en voor familieleden en vrienden van psychiatrische patiënten.
Telefonische Hulplijn 0900 - 2546674 (€ 0,20 per minuut).

MINDblue

Op deze website staat informatie en een aantal ervaringsverhalen.

© 2016 TRIMBOS-INSTITUUT
www.trimbos.nl