Meer lezen over

Posttraumatische stress-stoornis

Wat is een posttraumatische stress-stoornis?

 

Wat is een posttraumatische stress-stoornis?

Een posttraumatische stress-stoornis (PTSS) is een lange, heftige stressreactie op een schokkende gebeurtenis: een trauma. Je krijgt last van constante stress, voelt je extra waakzaam en je krijgt allerlei lichamelijke klachten. Je voelt je snel bedreigd en trekt je terug. Je verliest grip op je dagelijkse leven.

 

PTSS is een angststoornis

Als je PTSS hebt, blijft je angst constant bestaan. Je geest en lijf blijven rekening houden met gevaar dat er niet meer is. Voorbeelden van gebeurtenissen waardoor PTSS kan ontstaan zijn:

  • oorlogsgeweld

  • een natuurramp

  • een vliegtuigongeluk

  • een terroristische aanslag

  • een aanranding of verkrachting

  • een beroving met geweld

 

Het verschil met andere stoornissen

Er zijn twee belangrijke verschillen met andere psychische stoornissen: PTSS is ten eerste altijd een direct gevolg van een trauma. En als je aan PTSS lijdt, vermijd je niet het trauma zelf, maar de herinnering eraan.

 

PTSS blijft lang bij je

Een posttraumatische stress-stoornis kan heel lang doorwerken. Van de mensen die het kregen door de Tweede Wereldoorlog had 15 tot 25% het na 50 jaar nog steeds. Ook relatief veel jongvolwassenen hebben deze stoornis. Hoeveel mensen in Nederland PTSS hebben, is nooit gemeten.

 

Zo herken je PTSS

Lees over de symptomen van een posttraumatische stress-stoornis. Direct contact opnemen met een professionele hulpverlener kan ook.

 

Symptomen posttraumatische stress-stoornis

Zo herken je een posttraumatische stress-stoornis

Als je PTSS hebt, heb je langer dan een maand last van angst, herbeleving, vermijding, spanning en verhoogde waakzaamheid. We beschrijven deze symptomen een voor een.

 

Angst

Je hebt een schokkende gebeurtenis meegemaakt waarbij je intense angst, hulpeloosheid of afschuw voelde. De gebeurtenis is nu voorbij, maar je angst blijft.

 

Herbeleving

In je hoofd beleef je regelmatig alles opnieuw. Vaak gaat dat vanzelf, op een van de volgende manieren:

  • Je hebt terugkerende gedachten aan de gebeurtenis.

  • Je hebt nachtmerries.

  • Je hebt steeds het gevoel alsof de gebeurtenis opnieuw plaatsvindt.

  • Je raakt verschrikkelijk in de knoop als je iets ziet of hoort dat je aan de traumatische gebeurtenis herinnert.

  • Je begint te trillen, zweten of raakt verlamd van schrik als je iets ziet of hoort dat je herinnert aan de traumatische gebeurtenis.

 

Vermijding

Je gaat dingen die je herinneren aan de traumatische gebeurtenis uit de weg:

  • Je vermijdt gedachten aan en gevoelens en gesprekken over de gebeurtenis.

  • Ook activiteiten, plaatsen en mensen die eraan herinneren, vermijd je.

  • Je hebt stukken verdrongen, je weet ze niet meer te herinneren.

  • Je hebt duidelijk minder zin om dingen te doen.

  • Je sluit je af voor anderen. Je hebt het gevoel er niet meer bij te horen.

  • Je praat nauwelijks over je gevoelens.

  • Je bent somber over je eigen toekomst.

 

Spanning en verhoogde waakzaamheid

Na de traumatische gebeurtenis ben je prikkelbaarder geworden. Je voelt spanning. Dat gaat vaak samen met de volgende kenmerken:

  • Je hebt moeite met inslapen of doorslapen.

  • Je bent snel geërgerd en hebt last van woedeaanvallen.

  • Je hebt concentratieproblemen.

  • Je bent overdreven waakzaam en constant op je hoede.

  • Je bent schrikachtig en overgevoelig.

 

Hoe ontstaat PTSS?

Lees meer over de oorzaken van een posttraumatische stress-stoornis.

Oorzaken posttraumatische stress-stoornis

 

Wat kun je zelf doen bij een posttraumatische stress-stoornis?

Hoe ontstaat een posttraumatische stress-stoornis?

PTSS ontstaat na een traumatische gebeurtenis. Hoe jonger je bent tijdens het trauma, hoe groter het risico op PTSS. Het is niet duidelijk waarom de een wel PTSS krijgt en de ander niet, maar we weten wel welke factoren de kans vergroten.

 

Biologische factoren
  • Gevoeligheid voor PTSS lijkt voor een deel erfelijk te zijn.

  • Vrouwen hebben twee keer zo vaak PTSS als mannen. Onder kinderen tot 15 jaar is het verschil nog groter. Het is trouwens niet zo dat vrouwen meer risico lopen om een trauma mee te maken. Maar dus wel om daarna PTSS te krijgen.
    Bij de helft van de vrouwen is het trauma verkrachting of aanranding. Bij mannen is dat geweld, of toeschouwer zijn van geweld.

 

Psychische factoren
  • Een lage opleiding, een laag inkomen of een armoedige achtergrond.

  • Kwetsbaarheid, angst en emotionele gevoeligheid.

  • Een angststoornis of een andere psychische stoornis.

  • Gedragsproblemen op jeugdige leeftijd.

 

Sociale factoren
  • Mensen die in hun werk te maken hebben met trauma's, zoals brandweerlieden, politieagenten en hulpverleners bij rampen, lopen meer risico PTSS te krijgen.

  • Vluchtelingen ook. Zij ontvluchten hun land vaak na traumatische gebeurtenissen.

  • Gescheiden mensen en mensen die hun partner hebben verloren.

  • Mensen die minder sociale steun hebben in hun omgeving.

  • Mensen die in de stad wonen.

 

Dit kun je zelf doen

Er zijn een aantal stappen die je zelf kunt zetten als je een posttraumatische stress-stoornis hebt. Direct contact opnemen met een professionele hulpverlener kan natuurlijk ook.

 

Dit kun je zelf doen

PTSS kan voor een gevoel van vervreemding zorgen, kan je wantrouwig maken en ervoor zorgen dat je nergens meer zin in hebt. Daardoor kom je gemakkelijk in een sociaal isolement terecht en worden school, werk, relaties en vriendschappen lastig. Deze eerste stappen helpen je verder:

  • Lees en leer zoveel mogelijk over PTSS. Zorg ook dat mensen die belangrijk voor je zijn er genoeg over weten.

  • Ga er actief mee aan de slag. Voor mensen met lichte tot matige angstklachten zijn er cursussen bij instellingen voor geestelijke gezondheidszorg. Ook de Angst, Dwang en Fobie Stichting geeft verschillende trainingen en organiseert lotgenotencontact.

  • Vraag hulp. Je moet je stoornis zelf aanpakken, maar vrienden, familie en hulpverleners zijn wel belangrijke hulp. Bespreek met ze hoe je samen omgaat met PTSS.

  • Zorg voor structuur in je dagen. Regelmatige behandeling zorgt daarvoor, maar ook sport, school of (vrijwilligers)werk. Bekijk wat je aankunt. Neem niet te veel hooi op je vork.

  • Bepaal zelf wie je wat vertelt. Mensen kunnen schrikken en negatief reageren op je verhaal. Bepaal daarom zelf wat je wel en niet vertelt. Vertel oppervlakkige kennissen weinig en vertel mensen die dichtbij staan zoveel mogelijk. Doe dat wel, want praten is belangrijk.

 

Hulp via telefoon, mail of chat

  • MIND Korrelatie: hier zitten professionele hulpverleners voor je klaar, elke werkdag van 9.00 tot 18.00 uur. Bel 0900 – 1450 (€ 0,15 per minuut). Mailen of chatten kan ook.

  • De luisterlijn: hier zitten vrijwilligers die weten hoe belangrijk het is om je verhaal aan iemand kwijt te kunnen. Ze zijn dag en nacht bereikbaar via 0900 – 0767 (€ 0,05 per minuut). Mailen of chatten kan ook.

 

Bij de Angst, Dwang en Fobiestichting kun je terecht voor informatie en advies. Ook als je partner, familie of bevriend bent met iemand met angst- en dwangklachten. Op werkdagen tussen 9.00 en 13.30 uur en op woensdagavond tussen 19.00 en 20.30 uur bereik je ze via 0900 – 2008711. Mailen kan ook.

 

De behandeling van PTSS

We vertellen je meer over de behandeling van een posttraumatische stress-stoornis. Direct contact opnemen met een professionele hulpverlener kan ook.

 

Behandeling posttraumatische stress-stoornis

Zo ziet de behandeling van een posttraumatische stress-stoornis eruit

Je begint bij de huisarts. Die stelt je een paar vragen over de oorzaak en je klachten. Ook of je andere lichamelijke ziektes of psychische stoornissen hebt, komt aan bod. Want als je bijvoorbeeld ook depressief bent, dan verandert dat de behandeling. In overleg met je behandelaar kies je tussen medicijnen en een psychologische behandeling, of een combinatie van beide. Een psychologische behandeling werkt meestal het best.

 

Psychologische behandeling

Exposure in vivo

Exposure betekent: blootstellen. In vivo betekent: in het echt. Tijdens deze therapie oefen je in kleine stapjes met dat wat je juist uit de weg gaat. Je merkt dat je steeds minder spanning en angst voelt.

 

Cognitieve gedragstherapie

Exposure in vivo gaat vaak samen met cognitieve gedragstherapie. Samen met de behandelaar kijk je naar je eigen gedrag en naar je manier van denken. De sessies zijn erop gericht om je gedrag en je manier van denken te veranderen. Ook dat kan klachten, zoals bijvoorbeeld constant wantrouwen, verminderen.

 

Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR)

Bij EMDR herinnert de therapeut je actief aan het trauma. Tegelijkertijd volg je de vingerbewegingen van de therapeut met je ogen, hoor je in een koptelefoon afwisselend klikjes aan je rechter- en linkeroor of krijg je zachte tikjes op je linker- en je rechterhand. Daardoor stimuleert de therapeut je beide hersenhelften. Deze methode werkt goed bij de behandeling van PTSS.

 

Medicatie bij depressie

Als je niet alleen PTSS hebt, maar ook een ernstige depressie, dan is het beter met medicijnen te beginnen. Vaak is dit antidepressiva.

 

Ken je iemand met PTSS?

Hier lees je wat je kunt doen als je iemand kent met PTSS.

Posttraumatische stress-stoornis en de omgeving

 

Omgaan met iemand met een posttraumatische stress-stoornis

Ook voor de familie en andere betrokkenen is PTSS vaak een psychische belasting. Emotioneel en praktisch, omdat je als naaste al snel taken overneemt van de persoon met de angststoornis. We geven je een aantal adviezen.

 

Lees en leer zoveel mogelijk over PTSS. Gebruik je energie om actief aan de slag te gaan met de situatie. Bijvoorbeeld door samen een cursus over de posttraumatische stress-stoornis te volgen. De Angst, Dwang en Fobie Stichting organiseert een cursus voor familie en betrokkenen.

 

Vraag waar je iemand met PTSS bij kunt helpen. Soms is je hulp nodig, soms is het goed om juist afstand te nemen. Maak ook duidelijk waar je eigen grenzen liggen.

 

Blijf mensen zien. Iemand met PTSS vermijdt anderen. Ze raken daardoor in een sociaal isolement. Voorkom dat dat jou als familie of vrienden ook gebeurt. Houd contact met degene met PTSS, en blijf voor jezelf dingen doen die je plezier en ontspanning geven. Zo raak je niet overbelast.

 

Zoek lotgenoten. Praat met mensen in vergelijkbare situaties. Herkenning biedt troost en lucht. Lotgenoten vind je bijvoorbeeld via de Angst, Dwang en Fobie Stichting of bij Labyrint-In Perspectief. Veel betrokkenen komen dezelfde problemen tegen.

 

Overleg met de behandelaar, als het mogelijk is. Soms willen mensen met PTSS hun naasten niet betrekken bij de behandeling. Informeer dan bij een instelling voor geestelijke gezondheidszorg hoe je het beste omgaat met de stoornis. Er zijn ook voorlichtingsbijeenkomsten of cursussen voor familieleden.

 

Hulp via telefoon, mail of chat

  • MIND Korrelatie: hier zitten professionele hulpverleners voor je klaar, elke werkdag van 9.00 tot 18.00 uur. Bel 0900 – 1450 (€ 0,15 per minuut). Ook kun je mailen of chatten.

  • De luisterlijn: hier zitten vrijwilligers die weten hoe belangrijk het is om je verhaal aan iemand kwijt te kunnen. Ze zijn dag en nacht bereikbaar via 0900 – 0767 (€ 0,05 per minuut). Mailen en chatten kan ook.

 

Wil je meer weten over PTSS?

Deze organisaties kunnen je er meer over vertellen.

Meer informatie over posttraumatische stress-stoornis

 

Meer weten over PTSS

Deze organisaties helpen je verder als je meer wilt weten over de posttraumatische stress-stoornis. Meteen door naar hulp en instanties bij jou in de buurt kan ook.

 

Angst, Dwang en Fobie Stichting

Deze patiëntenvereniging geeft informatie en advies, organiseert lotgenotencontact, en heeft een netwerk van behandelaars. Ook als vriend, vriendin of familielid kun je er terecht.

 

Stichting Centrum '45

Traumabehandeling van volwassenen en jonge mensen.

 
Sinai Centrum

Informatie over PTSS. Onderzoeks- en behandelcentrum voor psychotraumabehandeling.

 

Fonds Psychische Gezondheid

Geeft informatie over posttraumatische stress-stoornis en publiceert ervaringsverhalen van patiënten.

 

Labyrint-In Perspectief

Landelijke zelfhulporganisaties van en voor familieleden en vrienden van mensen met psychische en psychiatrische problemen. Telefonische hulplijn: 0900 – 2546674 (€ 0,20 per minuut).

© 2016 TRIMBOS-INSTITUUT
www.trimbos.nl