Angststoornis

Overzicht

Wat is een angststoornis?

Iedereen is wel eens bang. Gelukkig maar, want angst waarschuwt je voor gevaar.
Bijvoorbeeld als je een brandlucht ruikt. Je lichaam maakt zich klaar voor actie zodat je snel het vuur kunt blussen of kunt vluchten. Dit is een gezonde reactie. De grens tussen gewone angst en een angststoornis is moeilijk te trekken. Bang zijn voor slangen is verstandig. Maar als je verstijft bij het zien van een slang op televisie, dan is dat niet normaal. Bij een angststoornis is je angst extreem en niet realistisch. Daarbij kun je niet meer goed functioneren in je dagelijks leven.

Bijna 20% van alle Nederlanders heeft in zijn leven ooit last van een vorm van een angststoornis. Vrouwen krijgen vaker een angststoornis dan mannen: 23% tegenover 16%.

Welke soorten angststoornissen zijn er?

Sociale fobie
Bij een sociale fobie (of sociale angststoornis) lijkt het alsof je erg verlegen bent. Je voelt je vooral in (onbekend) gezelschap onzeker en hebt last van blozen of trillen, of angst dat dat gebeurt. Je hebt steeds het gevoel het niet goed te doen. De angst om vreemd gevonden te worden en af te gaan, beheerst je hele doen en laten. Een sociale fobie kan op verschillende situaties betrekking hebben. Bijvoorbeeld: de angst om iemand te ontmoeten, te telefoneren, in het openbaar te spreken of in een restaurant te eten. Ruim 9% van de Nederlanders heeft in zijn leven ooit een sociale fobie gehad.

Specifieke fobie
Bij een specifieke fobie heb je een extreme angst voor één bepaald ding, dier of situatie. Bekende fobieën zijn: vliegangst, hoogtevrees, claustrofobie, angst voor de tandarts en voor spinnen of muizen. Met een specifieke fobie kun je vaak goed leven. 8% van de Nederlanders heeft een specifieke fobie.

Paniekstoornis
Het belangrijkste kenmerk van een paniekstoornis is dat je regelmatig paniekaanvallen hebt. Je wordt op volkomen onverwachte momenten overvallen door grote angst. Je hebt het gevoel dat je de controle over jezelf verliest, flauwvalt, doodgaat of gek wordt. Een paniekaanval kun je overal krijgen, zonder directe aanleiding. In Nederland heeft bijna 4% wel eens een paniekaanval gehad.

Paniekstoornis met agorafobie (straatvrees)
Bij deze stoornis heb je een combinatie van een paniekstoornis en straatvrees. Straatvrees heet ook wel agorafobie of pleinvrees. Bij straatvrees ben je bang voor plaatsen waar je niet goed weg kunt komen en dat je geen hulp kunt krijgen als er iets gebeurt. Verder durf je bijvoorbeeld niet op straat te komen, naar de bioscoop te gaan, met de bus of trein te reizen of alleen thuis te zijn. Je wordt door paniek overvallen. Meer dan 3% van alle Nederlanders krijgt in zijn leven ooit straatvreesklachten.

Obsessieve-compulsieve stoornis (dwangstoornis)
Bij een dwangstoornis herhaal je steeds bepaalde gedachten (obsessies) en handelingen
(compulsies). Je kunt last hebben van alleen dwanggedachten. Bijvoorbeeld dat je bang bent dat er iets ergs met jezelf of een dierbare gebeurt als je bepaalde ‘verkeerde’ dingen denkt. Je kunt daarbij ook last hebben van dwanghandelingen. Bijvoorbeeld: handen wassen, het huis schoonmaken of alle gele stoeptegels tellen. 1 tot 4% van de Nederlanders heeft ooit dwangklachten.

Lees meer over dwangstoornissen op Mentaal Vitaal.

Gegeneraliseerde angststoornis (piekerstoornis)
Bij een piekerstoornis maak je je lange tijd ernstig zorgen over dingen die horen bij het dagelijks leven, bijvoorbeeld geld en gezondheid. De zorgen zijn niet nodig, want in je leven gaat alles goed. Je hebt bange voorgevoelens, piekert, bent somber en overbezorgd. Ook kun je je gejaagd en rusteloos voelen. 4,5% van alle Nederlanders heeft in zijn leven een piekerstoornis.

Posttraumatische stress-stoornis (PTSS)
Een posttraumatische stress-stoornis (PTSS) krijg je door een traumatische gebeurtenis. Bijvoorbeelden: inbraak, overval, aanranding en verkrachting, auto-ongeluk en oorlogsgeweld. Dit zijn onverwachte, ingrijpende ervaringen. Je bent constant gespannen en beleeft de nare gebeurtenis steeds opnieuw, bijvoorbeeld in je dromen.

Lees meer over PTSS op Mentaal Vitaal.

Acute stress-stoornis
Een acute stress-stoornis krijg je net als PTSS door een traumatische gebeurtenis. Je bent geconfronteerd met de dood of ernstige verwondingen, bijvoorbeeld bij een vliegtuigramp. Of je bent getuige van zo’n traumatische gebeurtenis. Het verschil met een PTSS is de tijdsduur. Een acute stress-stoornis duurt minimaal 2 dagen en maximaal 4 weken. En je krijgt het binnen 4 weken na de gebeurtenis. Bij een PTSS duren je klachten langer dan 1 maand en kan de stoornis veel later ontstaan.

 

Laatst bijgewerkt: 10 januari 2012

Symptom

Veelvoorkomende klachten zijn:

• hoofdpijn
• buikpijn
• problemen met slapen
• geen zin in eten
• problemen met uw concentratie
• een bang voorgevoel
• bezorgdheid
• prikkelbaar
• nervositeit
• spanning en onrust

Veelvoorkomende lichamelijke klachten tijdens een angst- of paniekaanval zijn:

• hartkloppingen
• pijn of beklemd gevoel op uw borst
• zweten
• ademnood en gevoel dat je stikt
• duizelig of gevoel dat je flauwvalt
• trillen
• misselijk en diarree
• doof gevoel of tintelingen in armen en benen
• gevoel van onwerkelijkheid, alsof je naar een film kijkt
• angst om de controle te verliezen
• snel en hijgend ademen, tintelingen in je lichaam, prikkels rond je mond en een droge mond. Dit heette vroeger hyperventilatie. Mensen denken zelf vaak dat ze een hartaanval krijgen.

Laatst bijgewerkt: 10 januari 2012

Oorzaken

Hoe ontstaat een angststoornis?

Een angststoornis ontstaat door een combinatie van biologische, sociale en psychische factoren. Angststoornissen komen in bepaalde families meer voor dan in andere. Dat heeft te maken met erfelijkheid, maar ook met opvoeding. Een angststoornis begint vaak na een ingrijpende gebeurtenis, zoals een sterfgeval, ernstige ziekte, verhuizing of ontslag. Maar ook leuke dingen zoals een huwelijk of de geboorte van een kind kunnen een aanleiding zijn. Ook je persoonlijke eigenschappen zijn van invloed, bijvoorbeeld: zijn: slecht voor jezelf opkomen, moeilijk gevoelens kunnen uiten, de neiging hebben problemen en conflicten uit de weg te gaan.


Laatst bijgewerkt: 10 januari 2012

Diagnose

Een angststoornis gaat bijna nooit vanzelf over. Wacht daarom niet met hulp zoeken. Het belangrijkste is dat je toegeeft dat je een probleem hebt en daar iets aan wilt veranderen. Je kunt zelf en samen met mensen om je heen aan je angsten werken. Bijvoorbeeld met een zelfhulpboek of cursus op internet. Of zoek informatie en lotgenotencontact via een patiëntenorganisatie. Hebben je klachten invloed op je dagelijkse leven? Ga dan naar je huisarts. Angststoornissen zijn vaak goed te behandelen met gedragstherapie en medicijnen. Dit staat in de zogenoemde multidisciplinaire richtlijnen. Daar zijn ook patiëntversies gemaakt. Deze vind je op www.nedkad.nl.

Tips

• Probeer een goed beeld te krijgen van je angst en de invloed ervan op je leven.
• Praat over je angsten met mensen in je omgeving, bijvoorbeeld met familie, vrienden of collega’s.
• Bepaal welke klachten je hebt bij beginnende paniek- of angstgevoelens. Wat voel je en wat gebeurt er in je lichaam?
• Bel anoniem de Psychische Gezondheidslijn op 0900-9039039. Je kunt je vraag ook via internet stellen.
• Praten of schrijven over je gevoelens is belangrijk. Op deze manier krijg je een goed beeld van je angstklachten en kun je er aan werken.
• Geef zo min mogelijk toe aan de angst. Confronteer jezelf juist met angstaanjagende situaties. Wees voorbereid op de lichamelijke klachten die je kunt krijgen en besef dat de paniek weer over gaat. Dan merk je dat de onrust, het trillen en zweten na een tijdje weer wegzakken.

Kom je er zelf niet uit? Ga dan naar je huisarts.
Of bezoek via je werk een arbo-arts.

 Laatst bijgewerkt: 10 januari 2012

Behandeling

Cognitieve gedragstherapie helpt bij een angststoornis.

De huisarts kan je doorverwijzen naar een vrijgevestigde psycholoog, psychotherapeut, psychiater of instelling voor geestelijke gezondheidszorg (ggz). Vraag naar een hulpverlener die ervaring heeft met de behandeling van angstklachten. Er bestaan ook in angststoornissen gespecialiseerde (poli)klinieken. Tijdens de gedragstherapie praat de behandelaar met je over je klachten, de mogelijke oorzaken, de situaties waarin je angst en paniek voelt en de gedachten die je daarbij hebt. Verder krijg je oefeningen mee. Zo leer je je angstklachten overwinnen. Ook kun je met ademhalings- en ontspanningsoefeningen de angst leren beheersen.

Medicijnen

Antidepressiva helpen goed bij angstgevoelens en angststoornissen. Je kunt de medicijnen ook combineren met gedragstherapie. Dat gebeurt vooral als je niet alleen een angststoornis hebt, maar ook depressief bent. Soms schrijft de arts je ook kalmerende middelen voor.

Laatst bijgewerkt: 10 januari 2012

Je Omgeving

Tips voor de omgeving

• Erken de angst van de persoon ook al lijkt die overdreven en niet terecht. Blijf met hem over de angsten praten.
• Blijf de persoon stimuleren zelf dingen te doen en de angstige situaties niet uit de weg te gaan. Maar let op dat je hem niet dwingt.
• Stimuleer de persoon professionele hulp te zoeken.
• Zoek meer informatie over angststoornissen op internet, in de boekhandel of bibliotheek. Of lees op Mentaal Vitaal tips voor meer informatie over angststoornissen.
• Zoek zelf steun als het je teveel wordt, bijvoorbeeld lotgenotencontact.
• Meer kennis over angststoornissen zorgt ervoor dat je de persoon beter kunt begrijpen. En als je hem beter begrijpt, kun je de persoon ook beter helpen. Wil je meer informatie, boekentips, cijfers of verhalen? Ga dan naar www.psychischegezondheid.nl.

Laatst bijgewerkt: 10 januari 2012

Advies

Organisaties
 
Fonds Psychische Gezondheid
Psychische Gezondheidslijn, voor vragen over psychische problemen. Telefoon: 0900 903 903 9 (op werkdagen van 10.00 – 16.00 uur, € 0,20 p/m) of stel jouw vraag via het online formulier.

Angst, Dwang en Fobie Stichting
(ADF Stichting)
Voor contact met lotgenoten, steun en advies.  
 
Stichting Fobievrienden (SFVR)
Informatie, steun en paniekopvang, en voor psychologisch advies en medicijnbegeleiding.

Labyrint-In Perspectief
Landelijke hulporganisatie van en voor familieleden van psychiatrische patiënten.

Trimbos-instituut
Het Trimbos-instituut zet zich in voor het verbeteren van de geestelijke gezondheid door het delen van kennis.

Hulp & Instanties
Hier vind je meer informatie over hulp & Instanties. Wie doet wat en waar vind je ze bij jou in de buurt.
 
 
________________________________________
 
Meer lezen
 
Zorgboek Angst, Fobie en Paniek.  Informatie over medische achtergronden en behandelingen.
E.H. Coene en S. Kollaard (eindred.), 2003.
ISBN 9789072248695
 
Dat durf ik niet.  Over angsten en fobieën.
T. IJzermans en A. Heffels, 2000.
ISBN 9789060096260
 
De angst de baas.  Uit de greep van de angst.
F. Winter, 1998.
ISBN 9789055132232
 
Angstmanagementtraining Op eigen kracht je angst inperken.
H. Hermans, 2002.
ISBN 9789026517020

Leven met een fobie.  Oorzaken, behandelmogelijkheden en zelfhulptechnieken voor fobieën.
J. Hoevenaars, 2002.
ISBN 9789031339112

Voor als je slaap- en kalmeringsmiddelen wilt afbouwen: Benzodebaas.nl

Lees het ervaringsverhaal van Caroline op de website van het Fonds Psychische Gezondheid.

Laatst bijgewerkt: 30 december 2011